Śmiało rzec możemy, że samotność to jedno z największych zagrożeń XXI wieku. Paweł Kosiński SJ w swojej książce „Obudzić serce” pisze, że: „przeżywamy swoje życie i wydarzenia z nim związane w coraz większym oddaleniu od ludzi. Nawet najbliżsi coraz mniej o nas wiedzą i coraz mniej się też nami interesują. Właśnie te coraz bardziej zanikające więzi międzyludzkie, społeczne, poczucie braku zainteresowania innymi są przejawem coraz powszechniejszego poczucia samotności. Doświadczenie samotności jest szczególnym przeżyciem człowieka. Każdy z nas w jakiś sposób ją przeżywa. Doświadczyć jej może bowiem już dziecko pozostawione samemu sobie, pozbawione dobrych odniesień, pozbawione dobrego myślenia o sobie, broniące się przed tym uczuciem zamknięciem wewnętrznym, tworzeniem własnego świata. Jest to często samotność ludzi bezsilnych, bezsilnych wobec otoczenia, które jest nieprzyjazne, zamknięte, albo wobec przyszłości, która jest niepewna i dlatego wzbudza lęk. Lęk jest naturalną reakcją, która pojawia się w sytuacjach wielkich zmian czy przeczucia ich. Dotyczy to szczególnie okresów przełomu - przejście z przedszkola do szkoły, do szkoły średniej, przejście na studia, małżeństwo. Czasami ten lęk może paraliżować. To doświadczenie samotności jest naznaczone bezsilnością”. W związku z tym Katedra Pedagogiki Katolickiej i Interdyscyplinarne Koło Naukowe Studentów KUL „Nowoczesne Kształcenie” zorganizowały w dniu 20 listopada 2013 roku w Stalowej Woli, ul. Ks. J. Popiełuszki 4, międzynarodową konferencję naukową: „Samotność: rzeczywistość czy fikcja”.

Sesję plenarną otworzył kierownik Katedry Pedagogiki Katolickiej, ks. Prof. Jan Zimny. Bazując na doświadczeniach z zeszłorocznej konferencji o tym samym temacie, ukazał, że samo poczucie samotności może powodować pewnego rodzaju dolegliwości psychosomatyczne, a nawet znacznie przyczynia się do skrócenia długości życia. Pan Dominik Charchut w referacie: „Samotność – interdyscyplinarny przegląd definicji”, zauważył, że dzięki postępowi technologicznemu, łatwości komunikacji (zarówno lądowo-powietrzno-morskiej jak i telefoniczno-internetowej) Ziemia stała się „globalną wioską’, o której pisał Herbert Marshall McLuhan. Pojęcie samotności możemy rozumieć w wielu ujęciach – filozoficznym, socjologicznym, psychologicznym. Już Platon mawiał, że człowiek jest z natury osobą dążącą do polis, rozwinął to później Arystoteles tworząc politykon zoon (animal sociale). W średniowieczu samotność uważano za oderwanie się od zgiełku i poświęcenie swojego życia Bogu poprzez życie pustelnicze. Ks. Tischner pisał: „Nikt nie jest samotną wyspą, jesteśmy zespoleni, nawet wtedy, gdy tego nie wiemy. Łączy nas krajobraz, łączy nas ciało i krew-łączy praca i mowa”. Wyróżnić możemy dwa typy samotności: krótkotrwałe i chroniczne zaś Erich Fromm zauważył rodzaje – izolacje społeczną oraz izolacje moralną. Prelegent kończąc zauważył, że samotność raczej zawsze ma zabarwienie pejoratywne.

Następnie ks. Dr W. Kądziołka wygłosił referat na temat: „Oblicza samotności w literaturze światowej”. Jako pierwszego ks doktor opisał „Cierpienia młodego Wertera”, bohatera książki Johanna W. Goethego. Werter był człowiekiem samotnym i nie rozumianym przez otoczenie. Czuł bezsens egzystencji,nie miał określonego celu w życiu. Bohater żył w sferze marzeń i w tęsknocie za lepszym życiem. Bierna postawa skłaniała go do rozmyślań i rozpamiętywania drobiazgowych sytuacji. Werter ukojenia szukał w naturze,bowiem ona dawała mu spokój ducha. Akceptował jej prostotę i traktował jako dopełnienie literatury,dlatego też często czytał pośród przyrody. Miłość do Lotty całkowicie wyleczyła go z trosk i zupełnie zapomniał, że Lotta jest zaręczona, a za chwilę stanie się mężatką. Był egocentrykiem, liczyły się dla niego tylko jego własne odczucia. Przeżywał wszystko w głębi duszy. Lotta stała się jego sensem życia. Niestety nie zauważył jak szybko miłość, która go ogarnęła wymykła mu się spod kontroli i zaczęła popychać ku samozagładzie. Jego życie stało się pasmem udręk. Czuł ból istnienia i czuł się odtrącony przez ludzi wyższego stanu. Właśnie to wszystko - każda najmniejsza przykrość, krzywda oraz pogarda doznawana od ludzi, aż w końcu nieodwzajemnione uczucie, które nie ma szans na spełnienie, upewniają Wertera coraz bardziej w decyzji o popełnieniu samobójstwa. Po samotności spowodowanej odtrąconą miłością prelegent przeszedł do tej z wybory - postaci literackiej George’a Byrona – Giaura. Buntuje się przeciwko panującej rzeczywistości i konwenansom, samotnie walczy o prawo do indywidualizmu i wolność swojego narodu. Jest gotów oddać życie za własne ideały, lecz nie dopuszcza możliwości śmierci samobójczej. Tych, którzy targają się na własne życie nazywa nędznikami i tchórzami. Nie dba o sławę czy pieniądze, jego poczynaniami kieruje jedynie żądza zemsty. Jak każdy bohater romantyczny na pierwszym miejscu stawia uczucia, nie obchodzi go opinia innych. Jest niezależny, dumny i zna własna wartość, wywyższa się nad tych, którzy nie potrafią go zrozumieć. Jego wielką i jedyną miłością jest Leila, z której stratą nie może się pogodzić. To za jej śmierć mści się zabijając Hassana. Giaur jest nieco porywczy, zdolny do wielkich uczuć i czynów, jednakże niczego w swoim życiu nie żałuje i gdyby mógł je przeżyć jeszcze raz, postąpiłby dokładnie tak samo. 'Amerykański fikcjonarz' to książka chorwackiej pisarki Dubravki Ugresic. To tęsknota za ojczyzną, z której została wygnana. Wyraża w niej bezdomność narodową. Nigdzie nie czuje się tak dobrze, jak w ojczyźnie. Niestety tylko wspomnieniami może do niej wrócić. Ks. Doktor zakończył swoje przemówienie cytatem Stanisława Jerzego Leca – „Samotności jakaś ty przeludniona”.

Z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego przyjechała pani dr Justyna Krzywkowska z referatem: „Troska o samotnych w przepisach prawa kanonicznego”. Swoje wystąpienie pani dr rozpoczęła od wyjaśnienia terminu prawa kanonicznego, otóż nazwa pochodzi od podstawowej jednostki redakcyjnej kościelnych aktów prawnych – kanonu. Pierwotnie to właśnie zbiory kanonów (canones) tworzyły prawo kanoniczne – choć były i są stosowane również inne formy redakcji przepisów. Dla odróżnienia dwóch porządków prawnych – świeckiego i kościelnego, te drugie oznaczano kanon (łac. canon) to wyraz pochodzenia greckiego (κανονες) oznaczający dosłownie sznur ciesielski. Źródłami prawa kanonicznego są: pisma papieskie, zbiory pseudoapostolskie (np. Didache), pisma wczesnochrześcijańskie. W skład Corpus Iuris Canonici wchodziły: Dekret Gracjana, Dekret Grzegorza IX, ekstrawaganty Jana XXIII, ekstrawaganty powszechne, Kodeks Prawa Kanonicznego z 1917 roku, Dekrety Soborów Powszechnych, Akty Stolicy Apostolskiej czy KPK z 1983 roku i KKKW z 1990. Wyróżnić możemy trzy źródła pochodzenia prawa kanonicznego: 1) z norm prawa Bożego, prawa naturalnego, które obowiązuje wszystkich ludzi. 2) czysto kościelne obowiązujące wszystkich katolików na świecie. 3) świeckie kanonizowane, wywodzące się z prawa świeckiego, ale nie będące w sprzeczności z prawem naturalnym. Z kanonów dotyczących osób samotnych możemy wymienić: 214, 603 §1 i §2, 714, 219, 564, 1153 §1, 1695, 1707 §1 i §2, 383 §1, 529 §1. Współcześnie Kościół katolicki oferuje samotnym wiernym m. in.: rekolekcje dla smotnych, grupy wsparcia dla osób w separacji, grupy dyskusyjne dla samotnych i starszych. Jako ostatnia w panelu plenarnym wystąpiła pani doktor Ewa Kopeć z referatem: „Poczucie osamotnienia u dzieci zdolnych”. Zdolność jest to różnica indywidualna przy tych samych warunkach, a osiągane inne rezultaty. W wieku młodym najczęściej zdolnościami są: wysoki iloraz inteligencji, zdolności ogólne czy twórcze. Niestety te dzieci cechują: brak chęci rozwoju zdolności, wyobcowanie ze środowiska czy brak zrozumienia i wsparcia w rodzinie. W polskim systemie szkolnictwa brak obowiązku wyłaniania zdolnych uczniów oraz identyfikacji specjalnych potrzeb takich dzieci.

Po krótkiej przerwie kawowej udaliśmy się do pracy w panelach. Panel II poprowadziła dr Justyna Krzywkowska z Katedry Prawa Kanonicznego i Wyznaniowego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko- Mazurskiego w Olsztynie. Jako pierwsza wystąpiła doktorantka Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego –mgr Marta Misiewicz. W swojej pracy pt. „Samotność XXI wieku – wykluczenie cyfrowe” podkreśliła, że żyjemy w społeczeństwie cyfrowym i nie uciekniemy zbyt daleko od wszechobecnej informacji oraz nowinek technicznych. Z jednej strony postęp technologiczny jest szansą na rozwój cywilizacyjny i ułatwia ludzkie życie, z drugiej strony są grupy społeczne np. osoby starsze, dla których komputery są przeszkodą w załatwianiu codziennych spraw np. sprawdzenie rozkładu PKP. Zasypujące nas nowe technologie są przyczyną specyficznej samotności i zagubienia. Prelegentka w swojej pracy zadaje pytania: jak wyglądałby świat bez technologii? Jak byśmy się czuli, gdyby uległ awarii system informacyjny? Niewątpliwie z dobrodziejstw techniki informatycznej powinniśmy korzystać, należy jednak pamiętać, że portale społecznościowe, sms czy e-mail nie zastąpią nam rozmowy w cztery oczy z drugą osobą.

Następnym prelegentem był mgr Stanisław Białek. Jego wystąpienie dotyczyło działań ośrodka pomocy wobec osób starszych samotnych. Jako, że prelegent jest pracownikiem socjalnym, w umiejętny sposób połączył teorię z praktyką, co niezwykle wzbogaciło wypowiedź. Prezentował on różne formy wsparcia samotnych osób starszych. Według mówcy kwestie wiary mają bardzo ważny charakter. Im rodzina bardziej przestrzega zasad wiary katolickiej, tym odsetek samotności jest mniejszy, gdyż zwraca się uwagę na wartość rodziny wielopokoleniowej i wielodzietnej oraz dba się o szacunek wobec starszych. Istotna jest również działalność społeczna mieszkańców, która przyczynia się do niwelowania samotności. Trzecią Prelegentką była mgr Dominika Popielec z Wydziału Politologii UMCS w Lubinie. W swojej pracy pt. „Elitarność dziennikarstwa śledczego – samotne dzieło czy świadomy wybór?” ukazała specyfikę tego dziennikarstwa. Żurnalistyka śledcza ma jedynie kilka takich jednostek, które działają samodzielnie na rynku i ukazują występujące w społeczeństwie takie patologie jak np. nepotyzm czy korupcja. To właśnie taki dziennikarz uważany jest za bohatera w świadomości opinii publicznej. Stąd pojawia się trend samotnego ujawniania różnego rodzaju patologii i afer, działalność zespołowa w tym zakresie należy do rzadkości. Autorka referatu podkreśla, że samotne dziennikarstwo śledcze jest świadomym, lecz oczekuje wsparcia od środowiska zawodowego. „Odizolowanie sprawców przestępstw od społeczeństwa” to temat rozważań kolejnej Prelegentki – mgr Ewy Gidel-Stefaniec z Krakowskiej Akademii im. Frycza Modrzewskiego. Według autorki korzystniejszym rozwiązaniem jest zastępowanie kary pozbawienia wolności innymi sankcjami np. dozorem elektronicznym. Osadzonemu trudno jest wrócić do normalnego życia. Społeczeństwo nie akceptuje takiej osoby. Pobyt w zakładzie karnym obniża poczucie własnej wartości, rozrywa więź małżeńską, pracodawcy nie chcą zatrudniać takich osób, gdyż ciąży na nich piętno skazańca. Dlatego odizolowywać od społeczeństwa należy jedynie najgroźniejszych przestępców. Następnym tematem, prezentowanym przez mgr Agnieszkę Orzeszko, było przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych. Przedstawicielka Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego poruszyła istotny problem społeczny. Człowiek będący w pełni sił nie zdaje sobie sprawy z tego, jakie bariery napotykają na swojej drodze osoby niepełnosprawne. Dlatego powstaje coraz więcej programów i projektów wspomagających takie osoby. Prelegentka zaznacza, jak ważna jest przede wszystkim świadomość społeczna. Niepełnosprawni mają takie samo prawo do nauki, pracy czy zawarcia małżeństwa jak inni. Niepełnosprawność nie może wykluczać ze społeczeństwa!

Kolejny referat pt. „Elektroniczne obrączki lekarstwem na samotność skazanych” został wygłoszony przez przedstawicieli KUL- Karolinę Sidorską i Dominika Paściaka. Prelegenci wyjaśnili, na czym polega system dozoru elektronicznego i jakie są warunki jego stosowania. Ukazane zostały walory tego nieizolacyjnego wykonywania kary pozbawienia wolności. Jeżeli skazany jest głównym żywicielem rodziny, to dozór elektroniczny pozwoli mu nadal pracować zarobkowo. W przypadku osób przebywających w zakładach karnych rozłąka, strach, niepewność jutra i samotność rodzi frustrację. Zapewne teza postawiona w tytule referatu jest jak najbardziej słuszna. Następnym Prelegentem był Radosław Pietrak z Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL. W swoim wystąpieniu zatytułowanym „Kościelne osoby prawne w przeciwdziałaniu alienacji” zaprezentował konkretne przykłady fundacji, stowarzyszeń i innych osób prawnych, które nabyły osobowość prawną, cywilną i kanoniczną. Podkreślił on, że ważną rolę w zakresie przeciwdziałania wyobcowaniu społecznemu odgrywa organizacja kościelna posiadająca status organizacji pożytku publicznego, mianowicie Caritas Polska. Autor przywołał normy prawne, na mocy których kościelne osoby prawne realizują zadania zlecone z zakresu pomocy społecznej. Optymizmem napawa fakt, że coraz częściej widoczna jest realizacja konkordatowej zasady współdziałania państwa i związków wyznaniowych w obszarze działań na rzecz człowieka i dobra wspólnego.

Kolejnym mówcą był reprezentant KUL – mgr Janusz Luty. Wygłosił on przemówienie pt. „Opuszczeni przez prawo –samotni w prawie mieszkaniowym”, w którym podkreślił, że „ignorantia iuris nocet” (nieznajomość prawa szkodzi). Nieznajomość licznych przepisów w polskim prawodawstwie chroniących ludzkie uprawnienia wielokrotnie powoduje, że społeczeństwo czuje się przez prawo opuszczone. Tak więc należy popierać istnienie studenckich poradni prawnych, portali prawniczych, a także punktów prawno-konsultacyjnych, które osobom samotnym, starszym, odrzuconym pozwolą godnie żyć w demokratycznym kraju. Następnym punktem panelu II było odczytanie głównych tez referatów nieobecnych prelegentek. Tematem rozważań doktorantki z Wydziału Prawa i Administracji UWM –mgr Moniki Krzywkowskiej było „Powołanie do życia w samotności”. Według autorki współczesna samotność związana jest z kryzysem stosunków międzyludzkich, przemianami społeczno-obyczajowymi, zachwianiem systemu wartości i brakiem autorytetów. Jak mówił Jan Paweł II, to Kościół jest domem i rodziną dla wszystkich. Zaangażowanie ludzi samotnych w życie parafii pomoże przemienić ból samotności w dobro świadczone potrzebującym. Referat studentki lic. Klaudii Akackiej z Wydziału Prawa i Administracji UWM przedstawiał współczesne problemy w wyborze towarzysza życia. Wśród kryteriów, jakimi powinniśmy się kierować, znalazła się nie tylko atrakcyjność fizyczna, ale także odpowiednia różnica wieku, pozycja społeczna, podobieństwo poglądów, wyznanie czy akceptacja rodziny. Wcześniejsze zrozumienie siebie nawzajem oraz szczere rozmowy mogą stanowić przepis na szczęśliwe życie w małżeństwie.

Z kolei Ewelina Reczuch, również reprezentantka UWM w swojej pracy pt. „Bycie singlem jako ucieczka od życia w rodzinie" zaznaczyła, że życie w pojedynkę to nowa forma życia społecznego. Samotne życie staje się coraz bardziej popularne, ponieważ młodzi ludzie nie lubią zobowiązań. Referat kończy konkluzja, że w samotności szczęścia nie znajdziemy, możemy sobie w niej lepiej lub gorzej radzić. Panel III został poprowadzony przez panią dr Ewę Kopeć. Pierwszą prelegentką była mgr Aleksandra Noyszewska. Tematem jej prezentacji były „Przeciwdziałania w kierunku samotności seniorów”. Zostały przedstawione kluczowe czynniki przeciwdziałania samotności seniorów. Zauważono, że Kościół od początku podkreśla w życiu codzienne dobroczynności i filantropię. Poruszano tematy takie jak pedagogika katolicka i andragogika w obszarze pedagogiki. W referacie tym podkreśloną naukę społeczną Kościoła i przemówienia dwóch wybitnych papieży, a mianowicie Jana Pawła II oraz Benedykta XVI. Zauważono, że to dziadkowie są skarbem każdej rodziny. Rozwój ekonomiczny i społeczny wprowadził duże zmiany w życiu rodziny. Przedstawiona została filozofia Platona i takie wyznaczniki jako dobro, piękno i prawda. Natomiast Stary Testament zwraca uwagę na miłosierdzie i charytatywność. We współczesnym świecie występuje deficyt moralny. Poruszano problematykę osób starszych i spychanie ich na margines dobrze rozwiniętego społeczeństwa. Aby zapobiec samotności seniorów musimy wykazywać się humanizmem i bezinteresowność. Problem ten występuje głównie na prowincjach, a znacznie mniej w większych miastach, gdyż grupy seniorów znajdują się głównie przy Kościołach. Są to takie organizacje jak koła różańcowe, biblioteki parafialne, szkolenia i inicjatywy seniorów. Natomiast w większych miastach możliwości zapewnienia zrealizowania potrzeb i utrzymywanie kontaktów międzyludzkich można zaobserwować przez biblioteki miejskie i domy kultury. Przykładami osamotnienia seniorów mogą być wyalienowanie się oraz odrzucenie Boga.

Kolejną propozycją przedstawioną na odbytej konferencji była „Personalistyczna wspólnota przeciw samotności człowieka”. Przedstawicielem owego tematu był mgr Radosław Skakuj (KUL). Poruszone zostały kwestie takie jak wysoki poziom wolności, niepowtarzalności i podmiotowości we wspólnocie oraz powołanie jej do życia, bowiem to wspólnota jest najważniejszym czynnikiem społecznym. Funkcjami wspólnot są dbanie o dobro wspólne, udoskonalanie członków grupy, wspólna realizacja wartości, odnalezienie celu i sensu życia oraz swojego miejsca na ziemi. Naturalną potrzebą każdego człowieka jest zwrócenie się do innego, odpowiedzialność za siebie i innych oraz poczucie bezpieczeństwa i akceptacji, a także dopełnienie w drugim człowieku. Pozytywna postawa prospołeczna zapobiega społecznej alienacji i samotności. Wspólnota zapewnia rozwój społeczny, ale również duchowy. Klasyfikacja zasad społecznych: sprawiedliwość, personalizm, solidarność, miłość społeczna oraz miłość Boga do człowieka. Ukazane zostały rodzaje wspólnot. Wg Józefa Majka jako podstawową i najstarszą wspólnota jest rodzina. Charakteryzują ją silne więzy emocjonalne, uczy ona miłości i jest jej szkołą. Inne wspólnoty wyróżnione przez J. Majkę to sąsiedzkie, wykazuje się wzajemną pomocą. Kolejnymi przykładami są zakłady pracy, środowiska regionalne i narodu, Kościoła, ludzkości. Kolejnym autorytetem, który dokonał podziału wspólnot jest Jan Paweł II. Wyróżnił on wspólnotę opartą na relacjach „ja-ty”. Jest to poszanowanie godności, ufności i akceptacji, ale także życzliwość i poszanowanie siebie. Kolejnym rodzajem wspólnot to relacje „my”. Są to relacje dobra wspólnego oraz wspólna realizacja wartości. Następnie został przedstawiona praca na temat „Co nam zostało z romantycznej samotności?”. Prezentowała ją Magdalena Nowakowska (KUL). Praca ta opierała się na kontraście i porównaniu romantycznego bohatera ze współczesnym, a także nawiązuje do stworzenia świata, bowiem Bóg daje Adamowi Ewę, aby nie był samotny. Tego pierwszego cechowały duchowość, emocje, odrębność, dominacja uczucia nad rozumem, bunt często wobec Boga, walka o ojczyznę oraz aprobata. Charakteryzował się nie empiryzmem, lecz sztuką jako metoda w poznaniu świata. Bohater romantyczny był nieprzeciętny, konfliktowy, a jego samotność wynikała z buntu oraz był samotnikiem z wyboru. Zazwyczaj taki bohater przeżył miłość tragiczną i nieszczęśliwą. Lęk przed odrzuceniem uniemożliwiał relacje międzyludzkie. Romantycy byli zbyt wielkimi indywidualistami, które skutkowały zahamowaniami w kontaktach społecznych. Bohaterowie romantyczni to rozbitkowie bez celu, a bycie niekochanym to stan oczywisty. Jednak okazywali chęć osiągnięcia szczytów. W referacie wymieniono przykłady bohaterów romantycznych: Konrad z „Dziadów” jako jednostka wybitna, czego konsekwencją jest samotność. Kordian, czyli zakochany, ale odizolowany, rusza w świat by odnaleźć cel. Bohater ten było bojownikiem o wolność Polski, propaguje idee zemsty, mesjanizm, niezdecydowanie oraz zmienność poglądów. Kolejnym przykładem był Werter, który idealizował miłość. Odczuwał ból świata i istnienia. Charakteryzowała go melancholia, sympatia otoczenia, odizolowania od świata i strach przed odrzuceniem. Wyznawał śmierć jako rozwiązanie swoim problemów. Odnalezienie miłości było nagrodą, która trzeba było oddać. Porównanie samotności romantycznej ze współczesną ukazane jest za pomocą kontrastu. Nastąpiły bowiem zmiany postrzegania samotności na przestrzeni wieków. Współczesnych, samotnych ludzi cechuje bezradność i brak walki. Są oni niewolnikami samotności, ze względu na leniwość. W porównaniu tych dwóch światów skutkuje brakiem związku między romantyczna a współczesną samotnością. Samotność współczesna jest zupełnie różna od romantycznej, ponieważ ludzie różnią się od poprzednich.

Następnie referowanym tematem był „Powrót do mitów i baśniowości jaka panaceum na osamotnienie”. Przedstawiła go mgr Monika Gruba (URz). Ukazana została pronowoczesność jako wykorzenienie, desakralizacja, człowiek masowy, nadmierna urbanizacja, mediatyzacja praz społeczeństwo ryzyka. Występuje brak idealizacji z samym sobą, dramaty zbiorowe, katastrofy, co skutkuje brakiem bezpieczeństwa. Prelegentka zdefiniowała archetyp jako uniwersalne pierwowzory, przenikają one do świadomości dzięki przeżywaniu. To wrodzona dyspozycja do przeżywania i reagowania myślenia i działania w sposób przekazywań przez kolejne pokolenia. Występują takie archetypy jak: skarb, mędrca, cienia, magiczny pomocnik, naznaczenia. Carl Gustav Jung wyznaczył siedlisko archetypów i myślenia mitycznego nieświadomością zbiorową, nieświadomość jest przyrodzona. Autorka pracy przedstawiła tradycyjne narracje ludowe takie jak mit archaiczny, bajka, bylica, klechda, legenda. Zreferowała logos i mythos. Różnicą między nimi jest to, iż logos jest bardziej wartościowy, charakteryzuje go logika oraz kalkulacyjna strefa życia, natomiast mythos jest zdegradowany, prymitywny, naiwny, występują wspólnoty tradycyjne oraz strefa odczuwania. Mgr Monika Gruba zwróciła także uwagę na fantasy, czyli inaczej fantastykę baśniową. Motyw prapoczątku to złoty wiek ludzkości, raj utracony. Występuje w nim wspólnota i braterstwo, ład i harmonia, pokojowa koegzystencja z innymi rasami- elfy, krasnoludy i zwierzęta. Charakteryzuje się zgodą z prawami natury oraz archetypem ducha. Następuje waloryzacja przestrzeni jako pronowoczesne nie-miejsce i topos, archaiczne stylizacje, zamknięta przestrzeń oswojona i otwarta przestrzeń złowieszcza, granica, binarność swoistość/obcość, góra/dół, jasność/mrok. Eukatastrofa to termin opozycyjny do występującej tragedii antycznej jako triumf dobra nad złem, powrót dobra do bohatera, pocieszenie oraz wynagrodzenie dobra. Jako przykład została podana trylogia „Władcy pierścieni” J.R.R. Tolkiena. Ukazany jest człowiek na każdym z etapów rozwoju cywilizacyjnego i kulturowego, potrzebuje on wzorców przywracających mu wiarę w sens czynienia dobra. Następnym tematem rozważań były „Dzienniki intymne pisane ręką samotną”, którego autorką była mgr Magdalena Ryba (UP). Zostało zdefiniowane pojęcie dziennika jako samoistnego pisania, charakteryzujące się odwagą i zainteresowaniem. Ten gatunek wymaga poświęcenia oraz odwagi i zmierzenia się z własnym wstydem. Jest to uzewnętrznienie na papierowych kartach. Autor takie dzienniku musi być indywidualistą oraz przemawia przez niego odmienność od otaczającego go środowiska. Może on wykazywać alienacje. W dzienniku występują elementy biografii, a także mogą to być poszukiwania religijne. Podczas wykładu użyty był cytat: „Powiedz mi, jak czytasz Brzozowskiego, a powiem ci kim jesteś”. Funkcjami pisania dzienników może być oderwanie się od rzeczywistości i skupienie się nad własnym „ja”, samopoznanie, wgląd w siebie, kontrola własnych myśli, porządkowanie ich, zakładanie prywatnego archiwum, doświadczenia ciała i duszy, ale również uporządkowanie myśli. W pracy zostały przedstawione związki dziennika intymnego z autobiografią, trwale łączą się z życiorysem. Tematyką może być choroba, cierpienie ciała, myśli samobójcze, rewizja światopoglądu, a także osobisty rozwój. Dziennik intymny może być szczera rozmową z samym sobą. Cytat wykorzystany w referacie: „Samotność jest cicha egzystencją.” Przykładami pisarzy dzienników intymnych byli Brzozowski, Koniński i Bat. Teza „Nie byłoby Konińskiego bez Brzozowskiego” odnosi się do poglądów Brzozowskiego, każdy kto posiada psychikę nie może zostać obojętny wobec Brzozowskiego. Koniński porządkował własne myśli, zawiera godną uwagi treść, bogate życie duchowe, autorski porządek myśli. W pracy znalazł się jego słynny cytat: „Sam jestem i siebie dźwigać muszę”. Cieleśnie był samotny poprzez chorobę, natomiast duchowo przez epokę, w której żył, skazał się na błędy. Pragnie on spokoju wewnętrznego. Nerwowo przeskakiwał między tematami. Nie dokończył on dziennika intymnego, nie był doceniony za życia. Dziennik Bata nazywamy dziennikiem bez samogłosek, domaga oderwania się od rzeczywistości i bycie sam na sam z myślami, co pozwala odkrywać odmienną drogę i być indywidualną jednostką.

„Samotność w uzależnieniu od hazardu, rzeczywistość czy fikcja?” to kolejne temat rozważań środowej konferencji. Prezentacja była oparta na wypowiedziach osób uzależnionych. Jednak na początku została przedstawiona amerykańska klasyfikacja uzależnienia od hazardu DSM-IV: skupienie myśli na hazardzie, granie coraz wyższymi stawkami, aby osiągnąć odpowiedni efekt podniecenia, regularne próby zaprzestania, objawy abstynencji, chęć odegrania po stracie pieniędzy, popełniania przestępstw, by zdobyć pieniądze, utrata relacji z ludźmi lub utrata pracy, a także zależność od osoby udzielających hazardziście pomocy finansowej sytuacji ekonomicznej spowodowanej hazardem. Zostały opracowane przyczyny podjęcia aktywności gier hazardowych, żeby odzyskać pieniądze, takie jak dreszczyk emocji, zapomnienie o problemach, cele rekreacyjne, chęć bycia w innym świecie, pozbyć się samotności, poznanie nowych ludzi oraz próba przechytrzenia maszyn. Hazard patologiczny cechuje się zaburzeniami osobowości przed grami hazardowymi i powoduje destrukcyjne zachowania. Następnie zostały opisane fazy uzależnienia. Pierwsza to faza strat, wykorzystuje się coraz większe stawki dla adrenaliny, pożyczki oraz grywanie kosztem rodziny, czasu wolnego. Zazwyczaj jest to oparte na kłamstwach i desperacji. Kolejnym etapem jest desperacja, to odsunięcie od rodziny, długi, presja otoczenia i wyczerpania psychiczne, bezradność oraz próby samobójcze. Ostatnią fazą jest utrata nadziei, czyli samobójstwo, zabójstwo z rąk wierzycieli, czy zgłoszenie do poradni. Może to być także przeniesienie uzależnienia od hazardu w inne. Kończy się to także więzieniem lub szpitalem. Tematem następnej pracy jest „Samotność - czy to wyrok? Rozważania w kontekście adopcji dzieci.” Autorem jest mgr Józef Sadowski (KUL). Kluczowym czynnikiem zreferowanym w tej prezentacji była sytuacja dzieci w domach dziecka, której są dwa etapy. Pierwszym jest etap przed klasyfikacją dziecka do adopcji, natomiast drugim czas skierowania do procesu adopcji. Przyczyną samotności dzieci jest skierowanie ich do domów dziecka, czego powodem jest sytuacja materialna. Dzieci charakteryzuje strach, krzyk, płacz, ucieczka, a nawet agresja. Wyznacznikami są także tęsknota za rodzicami oraz brak rozwoju emocjonalnego, akceptacji, przynależności i bezpieczeństwa. Według prelegenta rozwiązaniem może być zamiana polityki adopcyjnej, a mianowicie przekształcenie domów dziecka na rodzinne domy dziecka.

Kolejnym tematem przedstawionym na konferencji było „Poczucie osamotnienia matek-migrantek”, którego autorką była mgr Anna Gagat-Matuła (UMCS). W swojej pracy zwróciła uwagę na transnarodowe macierzyństwo, czyli zapotrzebowanie krajów bogatych na pracę kobiet pociągnęło z krajów biednych, ponieważ to zazwyczaj z krajów uboższych wyjeżdżają matki. Skutkiem tego zjawiska są rozłąki małżeństw na dłuższy okres czasu, poczucie osamotnienia kobiet na emigracji, brak kontaktu z innymi, a także z samym sobą. Praca była oparta na badaniach własnych. Pomoc matką, które musiały wyjechać za lepszymi zarobkami może być oparta na pomocy psychologicznej. „Samotność w starożytności” jest kolejną pozycją na liście tematów konferencji. Referat o niej ks. mgr Tomasz Rehlis (KUL). Samotność była ukazana na przykładach starożytnej Grecji i Rzymu. Głównymi punktami były zasada oddzielenia, relacja do bogów, lęk, fatum, bogowie mogli doświadczać samotności, oddzielenie światów bogów i ludzi. Problem jest niemożliwość zrozumienia przez współczesnego człowieka. Powodem tego jest doktryna o Trójcy Świętej i dogmat o wcieleniu, brak zrozumienia samotności, gdyż według doktryny o Trójcy Świętej istnieje wspólnota osób, a bliskość Boga jest czymś naturalnym, a w pogaństwie było całkowite oddzielne. Skutkami samotności jest lęk przed bóstwami, zabobonność, wróżbiarstwo, ofiary, smutek i pesymizm, alienacje i ateizm, hedonizm, wyobcowanie człowieka, a nawet ucieczka w przyjemność. Nastąpiło oddzielenie religii od rozumu. Istnieją jednak próby przezwyciężenia samotności, takie jak miłość, kult natury oraz religijność misteryjna. W pracy pojawił się cytat św. Augustyna „Fecisti nos ad te et inquietum Est cos rostrum donec requiescat In te”. Kolejna prelegentka, Oksana Duchak (KUL) przygotowała referat na temat: „Loneliness and its characteristic features”. Zdefiniowała samotność oraz pozytywne i negatywne jej wpływy. Zaznaczyła zależność między samotnością a materializmem, który ma na nią wpływ. Zwróciła uwagę na samotność jako związki socjalne oraz na różnice między kobietą a mężczyzną, szczególnie na relacje w małżeństwie. W tej pracy znajduje się również sytuacja osób starszych we współczesnym społeczeństwie.

Ostatnie rozważania na tej konferencji były na temat „Samotność w spółdzielni będącej bankiem- aspekt prawny”. Autorką tej pracy jest mgr Joanna Główka (KUL). Scharakteryzowała bankowość spółdzielczą, która nie angażuje się w działalność posiadającą uchybienia. Został położony nacisk na osoby samotne w wieku senioralnym, które pozostają same w świecie. Potrzebna jest odpowiednia opieka materialna, ale także osobista. W referacie została opisana działalność Komisji Nadzoru Finansowego. Prelegentka zaznacza, że alternatywą dla osób starszych jest umowa dożywotnia z osobą zaufaną. Poczucie osamotnienia jest udziałem całego społeczeństwa. Pojmowanie go jako negatywne doświadczenie budzące niepokój, dyskomfort psychiczny, a nawet rozpacz, potrafi być również darem, ponieważ dzięki niemu odnajdujemy w sobie tęsknotę za wartością najwyższą, za Bogiem. Ludzie wierzący, dla których celem ziemskiego pielgrzymowania nie jest jedynie życie doczesne, powinni interpretować ten stan jako pragnienie wiecznego zjednoczenia się ze z Bogiem.

Najlepiej to oddają słowa Ks. Jana Twardowskiego: Samotność

Nie proszę o tę samotność najprostszą

pierwszą z brzega

kiedy zostaję sam jeden jak palec

kiedy nie mam do kogo ust otworzyć

nawet strzyżyk cichnie choć mógłby mi ćwierkać

przynajmniej jak pół wróbla

kiedy żaden pociąg pośpieszny nie śpieszy się do mnie

zegar przystanął żeby przy mnie nie chodzić

od zachodu słońca cienie coraz dłuższe

nie proszę Cię o tę trudniejszą

kiedy przeciskam się przez tłum

i znowu jestem pojedyńczy

pośród wszystkich najdalszych bliskich

proszę Ciebie o tę prawdziwą kiedy ty mówisz przeze mnie

a mnie nie ma

Dagmara Kozak, Paweł Kruczyk, Monika Pierzchała