Człowiek może wytrzymać tydzień bez picia, dwa tygodnie bez jedzenia, całe lata bez dachu nad głową, ale nie może znieść samotności. To najgorsza udręka, najcięższa tortura. Jakże często doskwiera niektórym samotność. Często mają ją na własne życzenie na przykład wilki - samotniki, którym całe życie przebiega na walce o władzę i inne wymierne materialnie dobra! A samotność wywodzi się bezpośrednio z tej ułomności ludzkiego charakteru, która powoduje brak umiejętności, a także i chęci do tego, aby np. łamać się chlebem i dzielić się nadzieją... A przecież szczęście znaleźć można tylko wśród ludzi, którym skłonny jesteś cokolwiek im dać od siebie, a oni za to potrafią ci, nawet z nawiązką, czymkolwiek się odpłacić. Nie zapominajmy też o tym, że dobry Bóg uskrzydlił ptaki, aby mogły się wzbić wysoko, wysoko, ponad to, co ziemskie. Natomiast człowiek po to został obdarowany przez Niego najwyższymi uczuciami, aby, od czasu do czasu, swobodnie szybować ponad tym, co ludzkie! Jeżeli na świecie jest tylu samotnych ludzi, dlaczego dalej jesteśmy samotni? Na to i wiele innych pytań starali się odpowiedzieć uczestnicy kolejnej Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej jaka miała miejsce w dniu 15 listopada 2016 roku w Stalowej Woli. Uczestnicy jej najpierw w sesji plenarnej a potem w trzech panelach ukazywali wiele spostrzeżeń, myśli, refleksji na temat samotności. Przewijała się wielokrotnie myśl, że samotność to moc, dzięki której możemy słyszeć samych siebie, zaś lekarstwem na samotność jest miłość, dzięki której człowiek może rozwiązać ogólny problem swego istnienia – przezwyciężyć uczucie osamotnienia. Miłość bowiem rozbija okowy samotności.

Wszędzie można samotnym być. „Samotność! – cóż po ludziach, czym śpiewak dla ludzi?” – każdy chyba zna ten wers z III części „Dziadów” Mickiewicza, chociaż – prawdę powiedziawszy – nie znaczy on wiele. Ale już ten sam wieszcz w innym swoim utworze pisze: „Samotności! Do ciebie biegnę jak do wody z codziennych życia upałów”. Trochę starszy odeń Goethe powiada: „Samotność jest dla mego serca radosnym balsamem”. Wtóruje im chociażby Borys Pasternak w Doktorze Żiwago, pisząc, że „prawdy szukają tylko samotnicy” albo Władysław Tatarkiewicz: „Samotność jest przyjemnością dla tych, którzy jej pragną i męką dla tych, co są do niej zmuszeni”. Czyżby samotność była nie tylko pustką, odosobnieniem, brakiem kontaktów, ale ostoją, w której można się chronić od „codziennych życia upałów”? Biblijna opowieść o miłosiernym Samarytaninie jest w istocie opowieścią o tej samej samotności Odrzuconego, która budzi zgrozę. Przecież ranny, którego ów Samarytanin przykładnie opatrzył, długo leżał i cierpiał przy drodze, którą przechodzili lub przejeżdżali inni – obojętni, nieczuli, pogardliwi. Nawet Hiob w swoim cierpieniu nie był odrzucony, bo odwiedzili go przyjaciele, choć pomóc mu nie mogli. Zgrozę budzi nie tyle samotność, nie tyle cierpienie, ile obojętność i pogarda innych, szczęśliwszych ludzi. Przecież każdy z nas – i to na pewno nie raz jeden – znalazł się w sytuacji tych obojętnych i śpieszących za swymi sprawami przechodniów, których szczęśliwie wyręczył ów Samarytanin. Ale skąd pewność, że akurat taki poczciwiec za mną kroczy i zrobi to, co do mnie należało? Tak samo, gdy mamy do czynienia z cierpiącym, jak i z odmieńcem; obcym rasowo, skrzywionym mentalnie, bezdomnym. Jeśli cierpliwość Odrzuconego wystawiona jest na straszną próbę, to jeszcze straszniejszej poddane są sumienia odrzucających; tylko, że ci mają zawsze mnóstwo usprawiedliwień. Miał rację Jan Paweł II, kiedy prosił: „Czujesz się osamotniony? Postaraj się odwiedzić kogoś, kto jest jeszcze bardziej samotny”. To jest jednocześnie sposób na przełamanie trywialnej pop-samotności. Ale jakże on trudny, czasem wymagający zaparcia się samego siebie. Czy wolisz spędzać więcej czasu w samotności czy raczej wśród ludzi? Dlaczego wśród ludzi, niektórzy czują się samotni?

Lęk przed samotnością towarzyszy człowiekowi od jego prapoczątków. Rozumiał to Stworzyciel, kiedy dał Adamowi towarzyszkę. Ale – jak przewrotnie zauważa Paulo Coelho – „Grzech pierworodny nie polegał na tym, że Ewa zjadła jabłko, tylko że podzieliła się z Adamem, aby ze swoim odkryciem nie czuć się samotna”. Ale może – pomimo tego lęku – skoro samotność prześladuje nas od urodzenia aż po grób, warto trochę się do niej zbliżyć, choćby przez analizę jej przeciwieństwa: szczęścia. Jest ono w dzisiejszych czasach nie tylko najbardziej pożądaną wartością, ale i najlepiej sprzedającym się towarem: wręcz nie wypada być nieszczęśliwym, to w złym tonie. Jeśli nie jesteś szczęśliwy, tu i teraz, natychmiast, to znaczy że twoje życie jest nieudane. Jeśli nie odnosisz sukcesów – nie istniejesz. Więc chociaż się samotności boimy, to jesteśmy skazani na życie z nią i w niej, samotnie przychodzimy na świat i odchodzimy zeń, samotnie rozprawiamy się ze swoim sumieniem, samotnie stajemy przed Bogiem. Nawet ci, którzy doświadczają tylko pop-samotności i pop-szczęścia; oni także przez cale życie niosą na grzbiecie to swoje schronienie, jak ślimak muszlę. Bo samotność jest także cichą ostoją, gdzie możemy – jak ranne zwierzę – schronić się po zadanych ciosach, nabrać sił, uporządkować myśli. Dotyczy to nawet tych – powiązanych ze światem tysiącem nici, rodziną, obowiązkami i podległością służbową – dla których samotność nie może być już niezależnością jak dla Hessego; dla nich zawsze może pozostać schronieniem. Bez tego schronienia człowiek nie mógłby żyć, nawet gdy na nie narzeka.

Amicus