Jednym z głównych obowiązków wynikających z prawa naturalnego jest ochrona dzieci oraz dbanie o ich prawidłowy rozwój. Tak jak w świecie zwierząt, rodzic lub inny dorosły osobnik chroni swoje potomstwo przed róznego rodzaju niebezpieczeństwami, tak u ludzi w wyższym stopniu zachowanie tego rodzaju winno być widoczne. To jak ważny jest to obowiązek wiedział św. Jan Bosko, który na przedmieściach Turynu stworzył w swoim oratorium system prewencyjny, opierający się nie na przymusie, a na filarach rozumu, religii i miłości. Połączenie tych trzech wartości umożliwia dziecku prawidłowy rozwój. Z uwagi na to, że temat ten jest nadal jak najbardziej aktualny Katedra Pedagogiki Katolickiej i Interdyscyplinarne Koło Naukowe Studentów KUL „Nowoczesne Kształcenie” zorganizowały w dniu 5 listopada 2013 roku w Stalowej Woli, ul. Ks. J. Popiełuszki 4, międzynarodową konferencję naukową na temat: „Pedagogia prewencji: dzieci, młodzież, rodzice”.
W sesji plenarnej, kierownik Katedry Pedagogiki Katolickiej, ks. Prof. Jan Zimny wskazał, iż w ostatnich czasach mogliśmy zauważyć medialną dyskusję na temat pedofilii w Kościele katolickim. Biskupi polscy w odpowiedzi poprosili o zorganizowanie konferencji naukowej, która mogłaby w jakimś stopni wskazać jak zapobiegać temu problemowi. Oprócz tego powitał znamienitych gości z zagranicy i z rodzimych uniwersytetów. Jako pierwszy, dzięki nowoczesnej technologii swoje słowo wygłosił Ks. Abp prof. Dr. hab. A. Dzięga: „Prewencyjna ochrona dzieci i młodzieży – możliwości rodziny”. Ten aktualny temat wyrasta z obrazu życia społecznego o charakterze teologicznym. Niejednokrotnie zauważyć możemy, że nauka społeczna Kościoła czy nauczanie biskupów okiem dziennikarzy czy polityków dotyczy jedynie osób wierzących, należących do wspólnoty katolickiej, że to ich prywatna sprawa. Ks. Abp postawił tezę – czy nauczanie Kościoła katolickiego na tematy dotyczące człowieka, społeczeństwa są prawdami wiary czy racjonalnie rozpoznaną wiedzą. Otóż w doktrynie mamy dwa obszary prawd: pierwszy dotyczy spraw, do których racjonalnie nie jesteśmy w stanie dojść- takich jak jedność trzech osób w Bogu, czyli tzw. Prawdy objawione. Natomiast druga grupę tworzą twierdzenia, prawa czy prawdy, do których dochodzimy drogą logicznego rozumowania. Ludzie Kościoła mają obowiązek stawiania pytań oraz wyciągania logicznych, rozumowych twierdzeń, gdyż gdyby tego nie robili, prowadziłoby to do zubożenia kultury. Metropolita szczecińsko-kamieński powiedział również, że najwidoczniej ukazane są kryteria rodziny w obrazie stworzenia człowieka, przywołany został początek jako ideał, wzór i odniesienie. To właśnie tam miłość małżonków ukazana jest jako jedność- oddanie siebie drugiemu człowiekowi. Wolność człowieka zawsze powinna być rozumna, tak jak Jan Paweł II powiedział, że „Wolność nam jest dana i zadana”. Jeżeli człowiek działając rozumnie ograniczy swoją wolność, może przez to czynić zło. Obie te wartości winny być na równi.
W drugiej części wykładu, ks. Abp wspomniał o problemie pedofilii jako dramacie człowieka, który mie zrozumiał obowiązków wobec dziecka. Zauważył, że zbyt mało pochylamy się nad ofiarami oraz, że Episkopat przyjął dokument o prewencji pedofilii. Ks. Abp zauważył również, że rocznie wydawanych jest ok. 2-3 wyroków w sprawach o pedofilię wśród księży, co jest bardzo bolesne, ale dla porównania wszystkich jest ponad 600. W Stanach Zjednoczonych przesz czterdzieści lat zostało skazanych 64 duchownych, a samych nauczycieli wychowania fizycznego ponad 6 tysięcy. Jako drugi przemawiał prof. Jurij Paczkowski: „Zdrowie jako wartość w ukraińskim społeczeństwie”. Aby osiągnąć wysoki status społeczny wg badań, aż 41,2 % badanych uważa, że niezbędne jest dobre zdrowie, 39,2 % intelekt i zdolności. „Zdrowie” posiada już ponad czterysta definicji: m. in. - stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy kalectwa lub zdrowie jest stanem pełnego, dobrego samopoczucia/dobrostanu fizycznego, psychicznego i społecznego,a jednostki lub grupy muszą mieć możliwość określania i realizowania swoich dążeń, zaspokajania potrzeb, a także zmiany środowiska bądź radzenia sobie z nim. Zdrowie jest pojęciem pozytywnym, obejmującym zasoby osobiste i społeczne oraz możliwości fizyczne, a nie tylko brakiem-obiektywnie istniejącej-choroby, czy niepełnosprawności. Wg naukowców na nasze zdrowie w głównej mierze wpływają cztery rzeczy: warunki oraz styl życia w ok. 50%; dziedziczenie cech – 20%; warunki gospodarczo- społeczno- środowiskowe – 20%; stan oraz system opieki zdrowotnej – 10%.
We współczesnym świecie wzrasta znaczenie zdrowia. Niestety wg międzynarodowej organizacji zdrowia Ukraina została sklasyfikowana na 99 miejscu na 145 pod względem zdrowia obywateli. Co roku umiera : 25 tys. osób na AIDS, 40 tys. na zatrucie alkoholowe, 10 tys. zatrucie narkotykowe. Średnia długość życia to jedynie 69 lat. Co dziesiąta osoba nie dożywa 35 roku życia, a co czwarta 65. Głównymi czynnikami wpływającymi na tak krótkie życie i niski stan zdrowia są: niska jakość żywności; zły stan środowiska; wysoki koszt leków i opieki zdrowotnej; niska jakość usług medycznych. Jedynie 8% ludzi regularnie chodzi do lekarza, a 37% w skrajnych przypadkach. W piramidzie wartości Ukraińców na pierwszym miejscu jest rodzina (66), a na drugim miejscu zdrowie (64) następne to praca i dzieci z odpowiednio „tylko” 33 i 32 punktami. Najlepszym sposobem na polepszenie się zdrowia jest ogólna profilaktyka i edukacja zdrowotna w szkołach.
Kolejnym prelegentem, gościem z Węgier, był Ks. Dr Piotr Berkowicz, który przedstawił nam temat: „Prewencja w rzeczywistości węgierskiej”. Zauważył, że temat pedofilii w społeczeństwie węgierskim jest tematem tabu. Poszukiwania spraw o molestowanie seksualne utrudniał fakt, iż w prawie węgierskim nie są one osobną grupą, a należą do przestępstw na nieletnich. W ostatnich latach doszło do ogromnego powiększenia się ilości przestępstw popełnianych w sieci internetowej z 80 w 2003 roku do 11489 w 2006. Głównymi przyczynami są: ogólny dostęp do internetu większości społeczeństwa oraz pełna anonimowość w sieci. Ks. Dr zauważył, że funkcjonariusze policji prowadzą wprawdzie w szkołach prelekcje na temat właściwego korzystania z internetu, ale niestety nie przestrzegają oni dzieci przed pornografią czy nadmiernym zaufaniu do osoby po drugiej stronie monitora.
Następnym tematem poruszonym na konferencji był : „Społeczne predykatory zachowań dewiacyjnych młodzieży”. Ks. Dr Władysław Kądziołka na wstępie określił owe społeczne predykatory: brak dialogu rodzinnego – 89%; zanik autorytetów i wzorca moralnego – 70%; wzrastająca rola masmediów – 69,5%; migracja zarobkowa rodziców – 60%. Z roku na rok granica wieku sprawców przestępstw się obniża, w związku z czym XII Kongres ONZ poświecił sporą cześć na prewencję przestępczą. Głównymi przyczynami obniżania się wieku sprawców jest bezrobocie młodzieży oraz niewydolny system edukacji. Najbardziej rozpowszechnionymi zachowaniami dewiacyjnymi są: alkoholizm – 70,5%; narkomania - 60,6%; rozboje – 59%; przemoc – 54%; agresja – 51%; prostytucja – 49%; rasizm – 41%. Wg badań księdza doktora dzięki koncentrowaniu się na dialogu, zachowania dewiacyjne wśród młodzieży znacznie się obniżają.
Jako ostatni w sesji plenarnej przemawiał dr Paweł Bucoń, który przybliżył nam temat: „Rola i zadania asystenta rodziny”. Asystent rodziny – osoba przez pewien czas wspierająca rodzinę, aby w przyszłości samodzielnie potrafiła pokonywać trudności życiowe, zwłaszcza dotyczące opieki i wychowania dzieci. Termin asystent został wyprowadzony od słowa „asysta”, które jest określeniem na osobę towarzyszącą komuś, współobecną, pomagającą, będącą w pogotowiu. Asystent rodziny towarzyszy rodzicom we wprowadzeniu zmian w swoim myśleniu, zachowaniu oraz otoczeniu, koniecznych do tego, aby środowisko rodzinne sprzyjało bezpieczeństwu i prawidłowemu rozwojowi dzieci. Zadania asystenta rodziny określa art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Aby asystent rodziny mógł pełnić zadania wymaga się od niego szerokiej wiedzy i umiejętności, które ma posiąść albo a) w trakcie studiów wyższych na kierunku pedagogika, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie lub praca socjalna albo b) w czasie co najmniej 230 godzinnego szkolenia (jeśli ma wykształcenie wyższe na dowolnym kierunku oprócz ww. lub wykształcenie średnie). Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2011 r. w sprawie szkoleń na asystenta rodziny określa zakres programowy szkoleń dla osób ze średnim lub wyższym wykształceniem (na dowolnym kierunku oprócz ww.), co jest równoznaczne z zakresem wiedzy i umiejętności, które powinien posiadać każdy kandydat na asystenta rodziny. Najważniejsze z nich to znajomość i umiejętność stosowania w praktyce, niezbędnych do realizacji zadań asystenta rodziny w zakresie wspierania rodziny w wypełnianiu funkcji rodzicielskich, doskonalenia ich umiejętności opiekuńczo – wychowawczych i pomocy w rozwiązaniu trudnych sytuacji życiowych. Na koniec prelegent przypomniał definicję rodziny jako każdych dwóch osób związanych relacją prawną bądź przekazaniem życia.
Po zakończeniu sesji plenarnej uczestnicy udali się do dwóch paneli, w których wystąpienia podzielone były tematycznie. Panel pierwszy rozpoczęła pani mgr Anna Gagat – Matuła, reprezentująca UMCS – „Migracja przyczyną czasowo niepełnej rodziny”. Gdy rodzina jest czasowo niepełna rodzą się różnego rodzaju dysfunkcje. Migracje zaś sprzyjają wzrostowi sytuacji materialnej czy zwiększa szansę edukacyjną dzieci. Niestety powodują także poczucie osamotnienia i obniżają frekwencje dzieci w szkołach. Pani magister na podstawie badań własnych przeprowadzonych na grupie 140 dzieci – 70 z porażeniem mózgowym oraz na grupie bazowej 70 pełnosprawnych wysnuła następujące wnioski: w grupie pierwszej najczęściej osobą wyjeżdżającą były matki – 62%, ojcowie – 28 %, a najrzadziej obydwoje rodziców – 8,8%. w grupie bazowej najczęściej wyjeżdżał ojciec – 67%, matka w 24,4% przypadków, a dwójka rodziców w jedynie 3,2%. Podczas wyjazdu najczęściej w obu grupach opiekuje się drugi rodzic, później dorosłe rodzeństwo lub dziadkowie. Zauważono również, że wyższe zadowolenie z życia rodzinnego jest u dzieci z porażeniem mózgowym.
Następnie pani mgr Joanna Krakowiak omówiła temat: „Ideologia Gender – propagowanie seksualności.” Gender to termin obecnie wykorzystywany w języku polskim do określenia płci kulturowej lub płci społecznej – w odróżnieniu od płci określanej jako płeć biologiczna W tym znaczeniu gender oznacza tworzony w sposób performatywny zespół cech i zachowań, ról płciowych i stereotypów płciowych przypisywanych kobietom i mężczyznom przez społeczeństwo i kulturę. Inaczej, terminem gender nazywa się społeczno-kulturową tożsamość płciową. Głównymi założeniami tej ideologii jest: tożsamość płciowa jest zmienna; ciągłe zmiany orientacji seksualnej; człowieka tworzy kultura, którą tworzy on sam; odrzucenie jakichkolwiek dyskryminacji; odrzucenie męskości i kobiecości; wyróżnione zostało pięć rodzajów związków: związki heteroseksualne; związki homoseksualne; związki biseksualne; związki transsekualne; związki lesbijskie. Ideologia ta postuluje również, aby znieść takie słowa jak ojciec czy matka i zastąpić je słowami: partner I i partner II. Nie powinno się również używać słów brat/siostra, a rodzeństwo.
„Przeciwdziałanie przemocy wobec niepełnosprawnego dziecka” – tak brzmiał referat pani mgr Agnieszki Orzeszko. Dziecko niepełnosprawne jest czterokrotnie bardziej narażone na molestowanie niż dzieci pełnosprawne. Wg światowych danych, aż 5% dzieci w wieku do 15 roku życia jest niepełnosprawnych. Na próbie 18 tysięcy dzieci w wieku od 2 do 18 lat przeprowadzono badania. Aż 27% doświadczyła jakiejkolwiek przemocy, 20% - przemocy fizycznej; 18% - przemocy psychicznej; 14% - przemocy seksualnej. W 2005 roku powstał projekt Daphne, który ma za zadanie przeciwdziałać formom przemocy wobec niepełnosprawnych. Wyróżnił on bardzo specyficzną formę przemocy wobec osób niepełnosprawnych jaką jest niewłaściwe dawkowanie leków. Zatrważające jest to, że aż 78,5% respondentów, którzy widzieli przemoc wobec niepełnosprawnych, w żaden sposób nie reagowali. Nie ma również specjalnych programów, które mają pomagać niepełnosprawnym dotkniętym przemocom.
Na temacie „Dorosłe ofiary pedofilii” skupiła się pani mgr Joanna Garbulińska – Charchut. Problem molestowania seksualnego w dzieciństwie wpływa również na pozostałą część życia osób molestowanych i przenosi się w różnego rodzaju sfery życia dorosłego: 77% osób ma problem z założeniem rodziny; 49% osób stosuję przemoc; 39% molestuje seksualnie inne osoby; 38% ma skłonności pedofilskie; 15% trudni się prostytuctwem lub stręczycielstwem. Pan Paweł Podolski z Uniwersytetu Jagiellońskiego przedstawił referat na temat: „Kontrowersje wokół wykorzystywania seksualnego w dzieciństwie”. Jak dowodzą najnowsze badania, aż 65% zarzutów o pedofilię, jakie stawiane są przez dzieci jest nieprawdziwych. Najczęściej dzieci kłamią pod wpływem sugestii ze strony osoby dorosłej. Sugestywność odnosi się do człowieka, który zmienia osąd drugiej osoby. Dziecko ma deficyt metapoznania i metapamięci, dlatego osoba posiadająca autorytet u niego może łatwo zmienić pewne fakty. Ocena stanu psychicznego dziecka oraz analiza kryteriów dojrzałości to podstawowe zachowania wobec dziecka, które ma być świadkiem podczas procesu. Warto zauważyć, że dzieci do lat 4 włącznie nie powinny składać zeznań. U dziecka molestowanego możemy zauważyć takie symptomy jak: zamknięcie w sobie, agresja, urazy narządów płciowych czy choroby weneryczne, nadmierna seksualizacja zachowania oraz zła ocena sytuacji rodzinnej.
Następnie pani magister A. Kaźmierczak w wystąpieniu „Wizerunek rodziny a stosunek do wiary”. Na podstawie obserwacji w rodzinach małodzietnych oraz wielodzietnych zarówno u osób wierzących i niewierzących wyróżniła pozytywne i negatywne aspekty. Zauważono, że osoby niereligijne w sposób negatywny wypowiadały się na temat rodzin wielodzietnych. Jako przedostatnia wystąpiła pani mgr Małgorzata Parcheta Kowalik, a jej tematem było: „Preferowane wartości w grupie nieletnich”. Na podstawie pracy porównawczej dzieci ze schroniska dla trudnej młodzieży oraz uczniów liceum ogólnokształcącego wysnuto następujące wnioski: praca jako wartość jest ważna dla obu grup, ale gdyby zasiłki dla bezrobotnych były równoważne z wypłatą obie grupy badawcze stwierdziły, że nie podjęłyby pracy; rodzice dzieci, które uczą się najlepiej są najbardziej zadowolone; dobry fachowiec powinien być dobrze opłacany; kto ma pieniądze żyje lepiej. Młodzież ze schroniska w ankiecie przejawia typ hedonistyczny, natomiast z liceum optymalno-hedonistyczny. Co najgorsze obie grupy w negatywnym świetle przedstawiają szkołę oraz cały sytstem edukacji.
Panie mgr M. Dekiel oraz mgr A. Ukalisz przygotowały badania na temat: „System wartości dzieci z rodzin dysfunkcyjnych”. Rodzina dysfunkcyjna posiada zaburzenia w strukturze rodziny. Często brak tam miłości oraz akceptacji. Ukazano podział wartości wg Miltona Rokeacha. Wyodrębnił on wartości ostateczne, odnoszące się do najważniejszych celów w życiu ludzkim, i wartości instrumentalne, dotyczące najogólniejszych sposobów postępowania. Tworzą one dwie odmienne grupy wartości. Każdej z tych grup podporządkowuje się osiemnaście różnych wartości. Pierwsza grupa wskazuje na cele, które ludzie czynią przedmiotem swych dążeń, druga natomiast odnosi się do sposobów Postępowania i cech osobowości, dzięki którym cele te dają się zrealizować. Do wartości ostatecznych (finalnych) M. Rokeach zaliczył następujące wartości ostateczne: 1) bezpieczeństwo narodowe (zabezpieczenie przed napaścią), 2) bezpieczeństwo rodziny (troska o najbliższych), 3) dojrzałą miłość (bliskość seksualna i duchowa), 4) dostatnie życie (dobrobyt), 5) mądrość (dojrzałe rozumienie życia), 6) poczucie dokonania (wniesienie trwałego wkładu), 7) poczucie własnej godności (samopoważanie), 8) pokój na świecie (świat wolny od wojny i konfliktu), 9) prawdziwą przyjaźń (bliskie koleżeństwo), 10) przyjemność (miłe uczucia, brak nadmiernego pośpiechu), 11) równowagę wewnętrzną (brak konfliktów wewnętrznych), 12) równość (braterstwo, jednakowe szansę dla wszystkich), 13) szczęście (radość, zadowolenie), 14) świat piękna (piękno natury i sztuki), 15) uznanie społeczne (poważanie, podziw), 16) wolność (niezależność osobista, wolność wyboru), 17) zbawienie (zbawienie duszy, życie wieczne), 18) życie pełne wrażeń (podniecające, aktywne) Za wartości instrumentalne M. Rokeach uznał: ambicję, szerokość horyzontów intelektualnych, zdolności, urok, czar osobisty, czystość, odwagę, umiejętność przebaczania, opiekuńczość, uczciwość, twórczą wyobraźnię, niezależność, intelektualizm, logiczność, miłość, wrażliwość, posłuszeństwo, grzeczność, odpowiedzialność,samokontrolę.
Jan Paweł II powiedział: „Dzieci są nadzieją, która rozkwita wciąż na nowo, projektem, który nieustannie się urzeczywistnia, przyszłością, która pozostaje zawsze otwarta.” Organizatorzy wyrażają ogromną nadzieję, że tematy poruszone na tej konferencji chociaż w minimalnym stopniu pozwolą poszerzyć wiedzę na temat prewencji, dzięki czemu będziemy mogli urzeczywistniać marzenia św. Jana Bosko o bezpiecznym dzieciństwie dla każdego dziecka na świecie.
Paweł Kruczyk