Jeden z dowodów. Na swojej drodze spotykamy wielu ludzi. Pewna znajomość zapoczątkowała się jeszcze w 2006 roku. Niepełnoletnia wówczas dziewczyna przebywająca w placówce, o mądrych planach życiowych jak na ten wiek, szukała wyraźnego wsparcia w rodzinie. Nie mogła go jednak uzyskać w rodzinie pochodzenia, gdzie została pozbawiona przede wszystkim miłości i akceptacji, od której została odseparowana. Do tego jeszcze odległość do domu rodzinnego w setkach kilometrów, które często są nie do pokonania z wielu przyczyn, w tym przypadku jednak nie z powodu braku chęci dziecka. Twierdziła, że zawsze brakowało jej bliskich osób i trudno się temu dziwić. Szukała więc tam gdzie byłą w danej chwili, a że przebywała w placówce, tam właśnie znalazła. Wszystko po to, jak twierdziła potem, by mieć kogoś bliskiego, by móc zawsze na niego liczyć, kiedy tylko będzie taka potrzeba. A potrzeby takie są, jak się okazuje bardzo często. Kto z nas nie potrzebuje bliskości, wsparcia, bezpieczeństwa, miłości? Potrzebujemy tego każdego dnia.
Do czego zmierzam? Otóż najlepszym i naturalnym środowiskiem, w jakim żyje i rozwija się człowiek jest niewątpliwie prawidłowo ukształtowana rodzina. Ale gdy jej zabraknie, bądź jest dysfunkcyjna i nie sprzyja prawidłowemu rozwojowi dziecka, pozostają zastępcze środowiska wychowawcze. Dobrze jest wówczas, gdy dziecko trafia do rodzinnej formy opieki zastępczej. Niestety część dzieci trafia do placówek opiekuńczo – wychowawczych. Wszystko to dzieje się w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania ze strony rodziców. Piecza zastępcza, bo o niej mowa, zakłada przede wszystkim pracę z rodziną i dzieckiem umożliwiającą jego powrót do własnej, naturalnej rodziny, zaś, gdy jest to niemożliwe do przysposobienia dziecka. W przypadku niemożności powrotu dziecka zarówno do rodziny naturalnej bądź jego przysposobienia trafia ono do pieczy zastępczej w formie rodzinnej bądź instytucjonalnej. Do rodzinnej formy pieczy zastępczej zalicza się rodziny zastępcze oraz rodzinne domy dziecka, które niewątpliwie uznawane są za bardzo zbliżone do naturalnych środowisk wychowawczych. Do instytucjonalnej zaś zalicza się między innymi placówki opiekuńczo – wychowawcze.
Tak właśnie się zaczęło. To nic innego jak regularny kontakt osobisty i telefoniczny, wspólnie spędzony czas w miarę możliwości, wspólne długie rozmowy, wspólna modlitwa i rozmowy o Bogu, rozmowy o świecie, o zwykłych problemach, to również wypoczynek, ale i wspólne prace, nauka, codzienne obowiązki. Z drugiej strony to także dobrowolność i bezinteresowność, poświęcenie i samorealizacja, to nauka dobrych relacji, wzajemna akceptacja, życzliwość, zainteresowanie, wrażliwość. Ktoś może powiedzieć, że to nic szczególnego, normalny, zwykły dzień, normalne uczucia, zwykłe ludzkie cechy. Dla wielu osób może tak jest, ale niektórym takich zwykłych dni brakuje. My otworzyliśmy drzwi swojego domu, podzieliliśmy się sobą, podzieliliśmy się tymi, jakże zwykłymi swoimi dniami. Jak się okazało były one jednak niezwykłe. Smutek tylko pozostał, że z niewielu niezależnych od nas przyczyn nie można było utworzyć dla niej chociażby rodziny zastępczej, nie możliwa była również adopcja. Dla założenia rodziny zaprzyjaźnionej nie było jednak przeszkód. Dziś pomimo upływu lat i wielu zmian rodzina ta trwa nadal. Teraz to osoba już pełnoletnia, dojrzała, mądra, mająca cele w życiu, nadal ucząca się, wykorzystująca dane jej szanse, ale w dalszym ciągu pozostająca w placówce opiekuńczo-wychowawczej. By się obecnie spotkać musi przejechać 700 km, spędzić w pociągu 16 godzin. Odjechać szczęśliwszym i mówić, że warto było pokonać taką odległość potwierdza wszelkie zaangażowanie obu stron i fakt tworzenia rodzin zaprzyjaźnionych. Czy tak już pozostanie? Każdy z nas ma taką nadzieję i każdy dołoży wszelkich starań by tak było, bo przecież jesteśmy rodziną. I jeśli będzie nam dane będziemy jeszcze dla innych, w to wierzymy.
Każdy, kto otrzymał dar wychowywania się w prawdziwej rodzinie z pewnością świadomy jest jej ważności w życiu każdego człowieka i docenia jej wartość. Doceniając to bądźmy świadomi swojej roli, dzielmy się sobą, dzielmy się tym, co mamy i kim jesteśmy. Naprawdę warto.
Kim są rodziny zaprzyjaźnione? Podczas pobytu w placówce, kiedy dziecko nie ma możliwości częstych kontaktów z rodziną naturalną placówka stara się udzielić mu wsparcia w postaci rodziny zaprzyjaźnionej. Współcześnie instytucja rodziny zaprzyjaźnionej staje się coraz bardziej popularna. Świadomość i potrzeba jej tworzenia oraz jej ranga wyraźnie rozwija się i wzrasta na przestrzeni ostatnich lat, dlatego też z pewnością inicjatywa ta wśród wielu polskich rodzin przybiera coraz to bardziej na sile. Rodziny zaprzyjaźnione tak naprawdę to rodziny obce, niespokrewnione, których członkowie wspierają wszelkie działania wychowawcze placówki opiekuńczo – wychowawczej w zakresie tak bardzo ważnego życia rodzinnego. Potocznie mówiąc rodzina zaprzyjaźniona to rodzina, która systematycznie odwiedza dziecko w placówce, zabiera je do swojego domu, spędza z nim swój wolny czas w miarę możliwości własnych i możliwości dziecka, za obustronną zgodą i akceptacją. Chociaż rodzina zaprzyjaźniona nie ma wobec dziecka zobowiązań prawnych, to ponosi pełną odpowiedzialność opiekuńczą oraz moralną wobec niego. W swoich działaniach winna starać się zaspokajać potrzeby dziecka (chociażby intelektualne, społeczne, emocjonalne, duchowe, a podczas pobytu we własnym domu także zabezpieczyć potrzeby bytowe).
Formalnie rodziny chętne do tej formy wsparcia dzieci przebywających w placówkach powinny zgłosić się do wybranej placówki (najczęściej znajdujące się w pobliżu zamieszkania) na rozmowę z dyrekcją oraz spotkanie z dzieckiem. W dalszej kolejności są one kierowane do ośrodków adopcyjno-opiekuńczych celem uzyskania pozytywnej opinii. Wymaga się również zgody sądu na dłuższe urlopowanie dziecka. Co również istotne brana jest pod uwagę opinia samego dziecka. Należy zaznaczyć, że rodziny zaprzyjaźnione utrzymują z dzieckiem regularny kontakt i są dla dziecka osobami znaczącymi, dlatego jej utworzenie powinno zostać dobrze przemyślane i w przypadku utworzenia mieć charakter wsparcia długofalowego. Formalnościami nie należy się zrażać, to zwykłe zadania, które podejmujemy niejednokrotnie, tylko o nieco odmiennym charakterze. Kto się zdecyduje, przekona się, że naprawdę warto. Dla wielu ludzi może nie jest to niczym szczególnym, dla wielu dzieci jest jednak ogromną szansą.
Naprawdę warto dzielić się sobą! Kilkuletnie doświadczenia własne z pracy zawodowej w placówkach opiekuńczo–wychowawczych oraz wolontariatu, a także samo bycie czynną, rodziną zaprzyjaźnioną niejednokrotnie zmusza do refleksji nad potrzebą ich tworzenia, a taka potrzeba jest ogromna. Z owego doświadczenia poprzez refleksję kształtuje się myśl polecenia innym ich zakładania. Najlepszą zachętą jest doświadczenie tychże relacji i podzielenie się nimi z osobami, które chcą i mogą utworzyć taką rodzinę dla potrzebujących dziećmi, podzielić się z nimi swoim czasem, podzielić się sobą. Czy warto? Ja, moja rodzina, wiemy że tak, Ty sam się o tym przekonasz.
Zybert Sztaba