Przysłowie łacińskie stultorum plena sunt omnia może być przetłumaczone, jako: głupich nie sieją. Choć w naszym środowisku zasiew obfituje. Jednak warto podkreślić, że w dosłownym brzmieniu wyraża ono stwierdzenie, że głupich pełno jest wszędzie i, że ich liczba jest niezmierzona. To powiedzenie jest bliskie sformułowaniu z Księgi Koheleta: „Głupich jest liczba nieskończona. Jak powiada Salomon, „liczba głupców jest nieskończona” i tylko w nielicznych rozum panuje doskonale. Toteż u większości ludzi skłonności wynikające z ciał niebieskich osiągają swój skutek”. „Glossa nie twierdzi, że wszyscy ludzie są obmówcami, ale że prawie wszyscy, a to dlatego, że “głupich jest poczet nieprzeliczony”, jak powiada Pismo św. "mało zaś jest takich, którzy kroczą drogą zbawienia”. Ale tylko mądrzy ludzie, których w porównaniu z głupimi jest niewielu, bo „głupich jest liczba nieskończona”. To zdanie Koheleta wskazuje nie tylko, że głupcy istnieją w niepoliczonej liczbie, ale także może oznaczać, że istnieją w różnych kategoriach jakościowych, istnieją pod różnymi postaciami i formami. Jedne z nich z pewnością mogą być nieszkodliwe, inne zaś złe albo grzeszne (włącznie z grzechem śmiertelnym), a są i takie, które mogą być nieświadome a więc i niezawinione.

W Słowniku podstawowych pojęć teologicznych można znaleźć taką definicję głupoty: „Głupota jest przeciwieństwem mądrości. Posiada ona swoje stopnie: od nieroztropności aż po grzeszność. Biblia mówi o głupocie rzeczywistej i pozornej. Mądry syn radością ojca, strapieniem matki syn głupi (Prz 10, 1). Głupimi są ludzie, którzy polegają na swych bogactwach (Łk 12, 20), nie uznają wymagań Bożych (Mt 25, 10-13), nie rozpoznają z dóbr widzialnych tego, który jest (Mdr 13, 1) i podają się za mądrych, stali się głupimi (Rz 1, 22). Głupota według Biblii mierzy się moralnym postępowaniem człowieka i jego relacją do celu ostatecznego, a nie upośledzeniem umysłu. Mądrość świata, jeżeli nie uznaje Boga lub przeciwstawia się Jego zbawczemu dziełu, jest głupstwem. Konsekwentnie ten, kto zamyka się w świecie doczesnym i w nim jedynie pokłada nadzieję, jest głupim. Ten natomiast, kto wyrzeka się wszystkiego, aby mieć wszystko i traci życie, aby zyskać życie, nie jest głupim. Jest on mądry wobec Boga, chociaż może uchodzić za głupiego przed światem.

Można postawić trzy zasadnicze pytania: czy głupota przeciwstawia się mądrości; czy głupota jest grzechem; czy głupota jest córką rozpusty? Tak postawione pytania pozwalają najpierw na dialektyczne ustalenie zakresu pojęcia głupoty, podkreślenie jej moralnego znaczenie, przez wskazanie w jakim sensie należy mówić o głupocie jako o grzechu, a wreszcie pozwalają na zaliczenie głupoty do jednego z siedmiu grzechów głównych. Głupota różni się od tępoty, gdyż głupota wnosi w serce ciemnotę, a w zmysły otumanienie, gdy tępota całkowicie pozbawia człowieka zmysłu duchowego. Człowiek mądry to ten, kto posiada zmysł duchowy, patrzy na rzeczywistość dostrzegając w niej różnice i jej przyczyny, a do tego ma tę zdolność delikatną i wyostrzoną zarazem. Człowiek tępy, to jest ten, kto jest całkowicie pozbawiony tej zdolności. Natomiast człowiek głupi, jest tym, który posiada tę umiejętność, ale jest ona osłabiona. W ten sposób mądrość przeciwstawia się głupocie, natomiast tępota jest brakiem mądrości.

Odnośnie pytania pierwszego pozostaje wyjaśnienie tego, czy przeciwieństwo mądrości w postaci głupoty jest tym samym, co niemądrość. Odpowiedź jest twierdząca, to znaczy zarówno człowiek głupi, jak i nierozumny nie mogą „zdobyć się na wydanie sądu co do przyczyny najwyższej”. Stąd taka osoba unika modlitwy, ceduje jej prowadzenie na innych, unika tematu modlitwy. Zagadnienie drugie dotyczące tego, czy głupota jest grzechem? Należy odróżnić dwa rodzaje odrętwienia w wydawaniu sądów: pierwsze - którego przyczyną są czynniki cielesne, co zachodzi u ludzi chorych umysłowo, zaś drugie - którego przyczyną jest zanurzenie swego zmysłu w rzeczach ziemskich, przez co jego zmysł staje się niezdolny do pojmowania rzeczy boskich. Pierwszy rodzaj odrętwienia nie powoduje żadnej winy, a więc i grzechu, natomiast drugi rodzaj jest zależny od człowieka i powoduje grzech. Przy zagadnieniu „grzechu” głupoty podkreślić należy, że nikt nie chce być głupim, co może miałoby związek ze stwierdzeniem, że każdy z natury pragnie dobra, jednak nie znaczy to, że nie można chcieć tego, co prowadzi do głupoty. Podobnie bowiem jak człowiek rozpustny nie chce popełnić czynu grzesznego jako takiego, to jednak chce przyjemności przez co popełnia grzech. Wprawdzie nikt nie chce być głupim, to jednak chce tego, co do głupoty prowadzi, mianowicie oderwania swego zmysłu od rzeczy duchowych i zanurzenie go w ziemskich. To samo zachodzi w innych grzechach.

Grzech głupoty wiąże się także z łamaniem przykazań nakazujących kontemplację prawdy. Często bywa, że głupota jest córką rozpusty. Otóż głupota na tym polega, że człowiek chciałby niejako pozbawić rzeczy ziemskie ich godności stworzeń Bożych i traktuje je tak, jak gdyby rzeczy ziemskie nie były przeniknięte żadnym światłem ponadczasowym.

Podsumowując rozważania dotyczące głupoty należy wskazać, że: głupota jest przeciwieństwem mądrości; jest odrętwieniem, osłabieniem władzy sądzenia; głupota jest zatrzymaniem się tylko na rzeczywistości zmysłowej; dotyczy wydawania sądów o przyczynach i zasadach; dotyczy wydawania sądów o przyczynie najwyższej (mało ważne nie stanowią o głupocie); mądrość ziemska utożsamia się ze złą mądrością, a więc głupotą. Głupota jest grzechem (nikt nie chce być głupi, ale chcemy tego, co do głupoty prowadzi – stąd mądrość jest pryncypium etyki chronienia osób. Głupota powstaje przez rozpustę (pod wpływem uczuć płynących z rozkoszy i obżarstwa); głupota przeciwstawia się przykazaniom nakazującym kontemplację prawdy. Czy istnieje lekarstwo na głupotę? Otóż głupocie można zaradzić poprzez jałmużnę duchową, czyli uczynki miłosierdzia względem duszy. Z których pierwsze dwa są ważne: nieuświadomionych pouczać oraz będącym w wątpliwości dać radę. Pierwsze działanie dotyczące pouczania osób nieuświadomionych, a wskazujące na rozwój działań intelektualnych jest lekarstwem w niedomaganiach intelektualnych. Niedomagania te dotyczą zarówno intelektu spekulatywnego jak i praktycznego. Lekarstwem na braki w intelekcie spekulatywnym będzie: nauka, kształcenie, zdobywanie wiedzy. Natomiast jeżeli chodzi o intelekt praktyczny i jego sprawności, szczególnie roztropność, to jego działanie jest wyznaczone przez cel, jakim jest również prawda, lecz ujęta ze względu na dobro wynikające z poznanej prawdy. Remedium na niedomagania tego działania intelektu będzie doradzanie - dobra rada.

Jaki płynie z tego wniosek? Ano taki, że głupota obfituje, mądrości nigdy za wiele. Gdyby ptactwo powietrzne przybrało symbol głupoty, nad nami unosiłaby się wieczna, wielka i ciemna chmura głupoty. Spójrz więc w górę, podnieś wzrok a zobaczysz stada ptactwa, które niekiedy osiadają ci na ramieniu lub krążą nad tobą. Ludzka głupota jest jedyną rzeczą oddającą ideę nieskończoności. Co głupi straci, tym się mądry wzbogaci. Bo kto się mądrzejszym czuje, ten głupszemu ustępuje. Szczęście, gdy trafi na głupiego, wszystkim go czyni nieznośnego. Nie ma większej radości dla głupiego, jak znaleźć głupszego od siebie. Głupota ma wtedy największą radość, gdy znajduję większą głupotę od siebie.

Słuchając i przypatrując się tej refleksji warto sobie uświadomić, że ludzie dzielą się na trzy grupy: ci którzy powodują zdarzenia, ci którzy obserwują zdarzenia, ci którzy nigdy nie zrozumieli tego co się zdarza. A ty do jakiej grupy należysz?

Amicus