Author
Prof. dr hab. Wojciech Słomski (Poland)
Philosopher, theologian, research interests: history of philosophy, Polish philosophy, dogmatic theology, pedagogy
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1532-0341
E-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
CC-BY-NC-ND 4.0 Deed
DOI: https://doi.org/10.62266/PK.1898-3685.2026.38.03
SUMMARY:
Purpuse: The aim of this article was to present an integral concept of Christian education as conceptualized by St. Basil the Great. The author analyzes three key areas: Ad adolescentes (education through selective reading of classical literature), De Spiritu Sancto (the spiritual and ecclesial dimensions of formation), and Epistles (relational and communal pedagogy). The research questions posed were: How does Basil connect the heritage of Greek culture with the Gospel? What place do virtue and askesis occupy in the educational process? How can his concepts inspire contemporary Catholic pedagogy?
Methods: This article analyzes patristic sources in the context of their reception in the scholarly literature. It employs a monographic-descriptive approach and critically analyzes research from 2018–2025 (e.g., Peterson, Hughes, Huovinen, Fotineas, Kaminis).
Results: The analysis revealed that Basil treated classical literature as propaideia - a preparatory stage for the Christian life. The key criterion is virtue (arete), while education is ascetic and exercisable (askesis). De Spiritu Sancto presents education as participation in the life of the Holy Spirit and the community of the Church. The letters, in turn, confirm the relational dimension of pedagogy, based on the bonds of master-disciple and pastor-community.
Conclusion: Basil's educational thought is integral - it encompasses reason, morality, spirituality, and community. Its goal is to form the whole person toward holiness. Contemporary Catholic pedagogy can draw inspiration from four areas: (1) the prudent use of secular culture, (2) the centrality of virtue formation, (3) the relational nature of education, and (4) the rooting of education in the liturgy and life of the Church.
Originality: This article demonstrates that patristics is not merely a subject of historical research, but a living source of inspiration for educational theory and practice. Basil's proposal, developed in the fourth century, remains relevant to the challenges of the 21st century: cultural pluralism, the crisis of authority, and the processes of secularization.
Keywords: St. Basil the Great, Christian education, paideia, askesis, virtue, Catholic pedagogy.
STRESZCZENIE:
Cel: Celem artykułu było ukazanie integralnej koncepcji wychowania chrześcijańskiego w ujęciu św. Bazylego Wielkiego. Autor analizuje trzy kluczowe obszary: Ad adolescentes (wychowanie poprzez selektywną lekturę literatury klasycznej), De Spiritu Sancto (wymiar duchowy i eklezjalny formacji) oraz listy (pedagogia relacyjna i wspólnotowa). Postawiono pytania badawcze: Jak Bazyli łączy dziedzictwo kultury greckiej z Ewangelią? Jakie miejsce zajmuje cnota i askesis w procesie wychowawczym? W jaki sposób jego koncepcje mogą inspirować współczesną pedagogikę katolicką?
Metody: W artykule wykorzystano metodę analizy źródeł patrystycznych w kontekście ich recepcji w literaturze naukowej. Zastosowano metodę monograficzno-opisową oraz krytyczną analizę badań z lat 2018–2025 (m.in. Peterson, Hughes, Huovinen, Fotineas, Kaminis).
Wyniki: Analiza wykazała, że Bazyli traktuje literaturę klasyczną jako propaideię - etap przygotowawczy do życia chrześcijańskiego. Kluczowym kryterium jest cnota (arete), zaś wychowanie ma charakter ascetyczno-ćwiczebny (askesis). De Spiritu Sancto ukazuje wychowanie jako udział w życiu Ducha Świętego i wspólnocie Kościoła. Listy zaś potwierdzają relacyjny wymiar pedagogii, opartej na więzi mistrz–uczeń i pasterz–wspólnota.
Zakończenie: Myśl wychowawcza Bazylego posiada charakter integralny — obejmuje rozum, moralność, duchowość i wspólnotę. Jej celem jest formacja całego człowieka ku świętości. Współczesna pedagogika katolicka może czerpać inspirację z czterech obszarów: (1) roztropne korzystanie z kultury świeckiej, (2) centralność formacji cnót, (3) relacyjny charakter edukacji, (4) zakorzenienie wychowania w liturgii i życiu Kościoła.
Oryginalność: Artykuł ukazuje, że patrystyka nie jest jedynie przedmiotem badań historycznych, lecz żywym źródłem inspiracji dla teorii i praktyki wychowania. Propozycja Bazylego, powstała w IV wieku, zachowuje aktualność wobec wyzwań XXI wieku: pluralizmu kulturowego, kryzysu autorytetu i procesów sekularyzacyjnych.
Słowa kluczowe: św. Bazyli Wielki, wychowanie chrześcijańskie, paideia, askesis, cnota, pedagogika katolicka.
DOWNLOAD FULL ARTICLE:
