• 20180306_114307.jpg
  • 20180506_202237.jpg
  • 20180507_184304.jpg
  • 20180508_113817.jpg
  • 20180508_140322.jpg
  • 20180509_151605.jpg
  • 20180510_092047.jpg
  • img_1167.jpg

 


Recenzent: Prof. dr hab. Jurij Plenkovic

 

Recenzja książki: ks. Jana Zimnego,

„Współczesny model autorytetu nauczyciela”. Rużomberok 2006, ss.528.

 

Autorytet nauczyciela to zespół wielu różnorodnych właściwości nauczyciela, dzięki którym uczeń bez wyraźnych nakazów i bez strachu przed karą ulega wychowawczemu pływowi nauczyciela, a w szczególności chętnie uczy się stosować do jego wymagań. W procesie pedagogicznym jednym z kluczowych problemów, który m.in. determinuje jego efektywność, jest pytanie o autorytet nauczyciela. Problem ten staje się szczególnie w dzisiejszych czasach aktualny, kiedy to nastąpiła dewaluacja autorytetów w życiu społecznym w ogóle. Dzieje się to na wskutek demoralizacji, relatywizmu, materializmu, wykalkulowanego praktycyzmu oraz zachwiania potrzeby poznania, uszanowania i kierowania się duchowymi wartościami. Autorytet nie jest i nie może być darem dla nauczyciela ze strony środowiska czy władz szkolnych. On sam musi tak pracować na wyznaczonym stanowisku, dochodzić do takich wyników w swej pracy, aby mógł zmusić środowisko do uznania własnej osobowości i tym samym do powstania i utrwalenia swego autorytetu, zarówno moralnego jak i intelektualnego.

Praca autorstwa ks. Jana Zimnego przybliża nam całe spektrum różnorodnej krajowej i zagranicznej literatury na temat autorytetu, wśród której znalazły się liczne źródła i opracowania z pedagogiki, teologii, psychologii, kulturoznawstwa, aksjologii, antropologii, zarządzania, etyki, historii oświaty, politologii. To pozwoliło autorowi na realizacje interdyscyplinarnego podejścia do rozpatrywania istoty autorytetu i jego rodzajów, czynników kształtowania, etapów formowania w świadomości dorastającej młodzieży oraz zrozumienia tej roli, którą on pełni w duchowym, moralnym i intelektualnym rozwoju młodego człowieka, zwłaszcza w procesie jego socjalizacji i inkulturacji.

Opracowanie jest należycie ustrukturowane i posiada teoretyczno-empiryczny charakter. Publikacja składa się z dwóch głównych, logicznie powiązanych ze sobą części. Pierwsza, zawiera trzy teoretyczne rozdziały zaś druga przedstawia wyniki badań własnych, realizowanych na wiarygodnej próbie, oraz na podstawie analityczno – syntetycznej metody.

 W recenzowanej pracy bardzo imponuje zdecydowana pozycja autorska, która wywodzi się ze słów Św. Tomasza z Akwiny: „Człowiek potrzebuje zwierzchnika, który by go wiódł”, co świadczy o odwiecznej ludzkiej potrzebie autorytetu. Jak sprawiedliwie wskazuje dysertant, autorytet jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania człowieka w społeczeństwie, wskazując jemu właściwy wzorzec do naśladowania. Takim najwyższym autorytetem dla człowieka, bazującym na duchowych wartościach, jest - według autora pracy - postać Jezusa Chrystusa. Tylko naśladując Chrystusa, - jak słusznie uważa autor, - człowiek będzie poznawał prawdę, dobro, piękno, sprawiedliwość, będzie żyć w harmonii ze sobą i ze światem, cieszyć się pokojem i miłością i w końcu przybliży się do osiągnięcia szczęścia, do czego właściwie jest on stworzony.

Autor opracowania podjął ważny temat idąc w kierunku poszukiwania aktualnego autorytetu, jaki jest oczekiwany przez młodzież. Zatem można powiedzieć, że jego celem jest ukazanie takiego autorytetu, który byłby odpowiedzią na oczekiwania wielu środowisk uczniów i wychowanków. Słusznie zauważa autor publikacji, że fakt bycia osoby na jakimś stanowisku nie gwarantuje posiadanie autorytetu. Pragnienie za wszelką cenę uzyskanie autorytet świadczy - zdaniem autora - o możliwości kształtowania autorytetu formalnego, zewnętrznego, który będzie wynikiem konformizmu zachowania podopiecznych. Autora jednak interesuje proces kreowania autorytetu nieformalnego, zwłaszcza w osobie nauczyciela.

Pozytywnym elementem opracowania jest także i to, że autor podjął próbę pójścia nieco dalej w swoich teoretycznych i empirycznych badaniach. Ważnym, według ks. Jana Zimnego, jest ścisły związek pomiędzy autorytetem nauczyciela, a duchowymi wartościami. Nie bez znaczenia więc autor w pierwszej części swojej pracy cały rozdział poświecił istotnym elementom, konstytuującym autorytet nauczyciela, gdzie wśród wielu omawia godność osoby ludzkiej, miłość, prawdę, wolność i odpowiedzialność oraz ich znaczenie w pracy zawodowej nauczyciela-wychowawcy, zwłaszcza w kształtowaniu prawidłowych stosunków interpersonalnych w relacji nauczyciel-uczeń. Wartości te – według ks. Jana Zimnego – odgrywają doniosłą rolę w kształtowaniu autorytetu, twierdząc, że nie ma autorytetu, nie ma wychowania bez wartości.

 

Pedagog, który przestał poszukiwać, żyć i doceniać wartości w swoim życiu, zamknął już swoje na drugiego człowieka, stając się poniekąd niebezpiecznym w procesie pedagogicznym - ostrzega autor. Do tych samych konsekwencji może doprowadzić nauczyciela nieszczerość, oschłość uczuciowa wobec ucznia, brak optymizmu, wyniosłość, emocjonalna niestabilność, tworzenie sztucznych barier psychologicznych i socjalnych między nim a wychowankiem. Aby zapobiec takiej sytuacji, autor na podstawie przeprowadzonych badań opinii uczniów i nauczycieli, proponuje własny model autorytetu nauczyciela. Takim autorytetem, który odpowiada celom i zadaniom wychowawczym szkoły ma być - wg autora - autorytet inspirandera - osoby, która uporczywie trzyma się wartości chrześcijańskich, stawia nie tylko uczniom, ale i sobie ambitne cele oraz wysokie wymagania, dotyczące rozwoju integralności życia. W osobowości i postawach inspirandera autor zawiera nie tylko szereg cech świadomie pożądanych w osobowości nauczyciela przez uczniów, ale też takie jego właściwości, które mogą być mało znane uczniom, ale jednak niezbędne dla procesu duchowego, moralnego i intelektualnego rozwoju dzieci i młodzieży. Warto też zauważyć wymienione przez autora trzy zasadnicze funkcje inspirandera – funkcja inspirująca, motywująca i aktywizująca, których realizacja będzie sprzyjać wychowaniu człowieka uczciwego, pracowitego, odpowiedzialnego, wolnego, ustawicznie rozwijającego swoje zdolności, pełnego szacunku do wartości duchowych i do osoby.

Ów autorytet stanowi mądrość życiową, która jest tak ważna w pełnieniu funkcji nauczyciela. Ale też musimy pamiętać, że nie zawsze mądrość i wykształcenie idą w parze. Mądrość życiowa nie jest gotowym darem natury, lecz dojrzewa w człowieku w ciągu całego życia w miarę nabywania doświadczenia. W pedagogice bywa ona często określana parabolicznie jako instynkt pedagogiczny, ułatwiający czasem rozwiązanie problemów, przed którymi uczoność staje bezradna.

 Trzeba nam stwierdzić z przykrością, że zarówno w świecie, jak i w Polsce, jesteśmy świadkami wielkiej erozji autorytetów, w tym także autorytetów najwyższych. Triumf święcą postmodernistyczne idee negacji potrzeby istnienia autorytetów – ogólnej równości, nieskrępowanej wolności i końca epoki wielkich narracji, ale jest to jednocześnie wielka porażka systemu edukacyjnego, dla którego autorytet jest fundamentem budowania wszelkich wartości. Kreowana często przez media i przez nie nagłaśniana walka z autorytetami ma ogromny wpływ także na kształtowanie autorytetu nauczyciela. Postępujący brak szacunku i upadek autorytetów trafnie przewidział N. Postman, który w swojej znanej pracy poświęcił temu zagadnieniu publikację, nadając jednemu z rozdziałów znamienny tytuł: „Upadek wielkich symboli”. W napisanej w roku 1992 książce, dzieląc się swoimi obserwacjami społeczeństwa amerykańskiego N. Postman zauważył, że w technopolu utraciło znaczenie rozróżnienie między sacrum a profanum. Szkoda, że ta uwaga stała się dziś aktualna również po drugiej stronie Atlantyku. Z drugiej strony, dobrze się stało, że ks. Jan Zimny podjął ważny i jakże aktualny temat. To rodzi nadzieję na poważniejszą dyskusję na temat autorytetu nauczyciela. Ze wszech miar polecam publikację, która winna stać się obowiązkową lekturą dla wszystkich, którzy parają się z zadaniami wychowawczymi młodego pokolenia.