• 01.jpg
  • 02.jpg
  • 03.jpg
  • 04.jpg
  • 05.jpg
  • 06.jpg
  • 07.jpg
  • 08.jpg

 


Recenzent: ks. prof. dr hab. Stefan Koperek

 

Recenzja książki ks. Dra Jana Zimnego, „Wartość autorytetu w procesie pedagogicznym”,

Stalowa Wola – Rużomberok 2008, ss. 370

 

Autor publikacji znany z prowadzenia badań nad autorytetem nauczyciela, tym razem wydał pozycję zbiorową składającą się z kilku artykułów wielu autorów. Trzeba na początku powiedzieć, że rola autorytetu w wychowaniu jest szczególnie aktualna, pogłębia się bowiem przekonanie jakoby uznawanie autorytetów było przeżytkiem. W wychowaniu zapewniającym młodzieży swobodę i poszanowanie ich praw, uznawanie autorytetów ma znaczącą rolę. Rola autorytetu w wychowaniu wydaje się bardzo ważna szczególnie w obecnych czasach, gdy nastąpiła dewaluacja pojęcia „autorytet”, stało się ono niemodne, nastąpiło też przewartościowanie historii w związku ze zmianami ustrojowymi – upadły jedne, oficjalne autorytety, pojawiły się inne, zanegowano pewne wartości, a na ich miejscu wyrosły nowe. Język zna dwie formuły wyrażające istnienie autorytetu: „mieć autorytet” i „być autorytetem”. Odzwierciedlają one różne stopnie zespolenia umiejętności z wartościami osobowymi. Jeśli mówimy, że ktoś "ma autorytet", przypisujemy mu go z pewną ostrożnością, obawiając się niejako, że nie jest to jego cecha bezwzględna i trwała, a więc, że może ją nawet utracić. „Być autorytetem” znaczy: być nim bezwzględnie, a więc tak zespolić sprawność w uprawianiu swej dziedziny wiedzy czy sztuki ze swą osobowością, że jedna nie może istnieć bez drugiej. Przez budowanie autorytetu należy rozumieć działania mające na celu wypracowywanie sytuacji i rozwijanie relacji niezbędnych do wywierania bardzo silnego wpływu osobistego na myśli, decyzje i wybory oraz zachowania innych ludzi. Nauczyciel wpływa na wychowanka w wielu różnych dziedzinach i poprzez różne sytuacje szkolne i poza szkolne. Oddziałuje na ucznia całą swoją osobą, reakcjami, podejmowanymi działaniami w różnych sytuacjach.

Publikacja zawiera szereg artykułów naukowych, w których podejmowane są cenne refleksje na temat konkretnych autorytetów, ujęć prawnych, psychologicznych, doświadczeń zdobytych poprzez badania empiryczne. Gama treści w nich zawarta stanowi bogaty materiał dla każdego, kto chce bliżej poznać mechanizmy budowania autorytetu, rozpoznawania ich, udoskonalania, posiadania i tworzenia.

Autorami artykułów są osoby nie tylko z Polski, ale także spoza jej granic w tym ze Słowacji i Ukrainy. Wprawdzie podejmowana problematyka publikacji dotycząca głównie autorytetu, nie zatrzymuje się tylko na wąskim spojrzeniu na to zagadnienie. Można spotkać ciekawe refleksje dotyczące autorytetu od strony religijnej, moralnej, filozoficznej, prawnej, biblijnej, psychologicznej, pedagogicznej. Część artykułów wprost ukazuje postacie, które stały się autorytetami w pewnym okresie czasu. Ukazane w niej też zostały opinie studentów na temat autorytetu zebrane podczas badań empirycznych. Ta szeroka gama spojrzeń i refleksji nad autorytetem czyni publikację bardzo interesującą, oryginalną, bogatą w treść.

Wychowanie jest niezbędne w dążeniu do osiągnięcia pełni życia, ponieważ przygotowuje człowieka do uczestnictwa w życiu i kulturze. Wychowanie zaś bez autorytetu nie może w pełni być zrealizowane – to wyraźnie i słusznie podkreślają niemal wszyscy autorzy artykułów. Rola nauczyciela w procesie wychowania nie ogranicza się jedynie do głoszenia idei. Znany pedagog, wychowawca dzieci i młodzieży, św. Jan Bosko uczył i wychowywał nie tylko słowem, ale całą swoją osobowością i przykładem własnego życia, a swoje skuteczne wychowanie opierał na zdolnościach intuicyjnych przenikania myśli, wiedzy, głębokiej życzliwości i dyscypliny, w której stosowanie kar było rzadkością.

Ponadto w publikacji wiele miejsca zostało poświęcone rodzajom i znaczeniu autorytetu nauczycieli, który ulega dość znacznym przekształceniom, zwłaszcza w społeczeństwie awansującym kulturalnie. Nauczyciel powinien tak pracować na wyznaczonym stanowisku, dochodzić do takich wyników w swojej pracy, aby mógł przekonać środowisko do uznania własnej osobowości i tym samym do powstania i utrwalenia swego autorytetu zarówno moralnego jak i intelektualnego. W treści publikacji wiele uwagi poświęcono elementom składowym autorytetu i oddziaływaniu ich na innych. Według autorów, na autorytet wychowawcy składają się przede wszystkim cechy jego charakteru i osobowości, również talent pedagogiczny, przejawiający się w budzeniu zainteresowań i zapału do nauki a także w obcowaniu z dziećmi. Intensywny rozwój wiedzy o stosunkach międzyludzkich, w których autorytet nauczyciela stanowi jedno ze szczegółowych społecznych zjawisk w nich zachodzących, powoduje przemieszczenie uwagi z osoby nauczyciela na stosunki interpersonalne, formujące się w bezpośrednich kontaktach nauczyciela z uczniami. Oddziaływanie na ucznia odbywa się na zasadzie interakcji, pod wpływem których kształtują się: określone normy i wzory zachowań; układy pozycji, ról, wzajemnych stosunków; systemy postaw, potrzeb, wiedzy uczniów oraz systemy organizacyjne.
Cechą nauczyciela szczególnie wysoko cenioną przez młodzież jest sprawiedliwość wyrażająca się w równorzędnym traktowaniu wszystkich uczniów.

Mówiąc o modelu wychowania, trzeba raz jeszcze podkreślić, że nauczyciel - wychowawca ma być osobą godną zaufania, przyjacielem, kimś obdarzonym autorytetem. O autorytecie mówimy wówczas, gdy wychowawca cieszy się uznaniem i akceptacją wychowanków. O autorytet powinien zadbać nie tylko nauczyciel, lecz także rodzice jego wychowanków i odwrotnie, nauczyciel dbać powinien o autorytet rodziców. Wychowawca, nauczyciel czerpie moc swego autorytetu ze źródła Najwyższego Autorytetu jakim jest Bóg. Tylko w Nim, z Nim i przez Niego możemy czerpać to, co m.in. stanowi fundament autorytetu człowieka jako wychowawcę, nauczyciela itp.

Polecam tę interesującą publikację wszystkich wychowawcom, nauczycielom, rodzicom. Lektura książki nie należy do łatwych i raczej nie będzie czytaniem „do poduszki”: całość jest studium wymagającym od czytelnika pewnej znajomości współczesnych problemów pedagogicznych. Dlatego pozycję tę adresować trzeba w pierwszym rzędzie do czytelników zawodowo zajmujących się edukacją i wychowaniem. Mimo wszystko krąg potencjalnych czytelników jest szeroki i można żywić nadzieję, że sporo wyniosą oni z lektury, oczywiście twórczo wykorzystanej, publikowane teksty skłaniają bowiem do własnych przemyśleń i konfrontacji z osobistymi doświadczeniami w pracy nauczycielskiej czy wychowawczej.