• 01.jpg
  • 02.jpg
  • 03.jpg
  • 04.jpg
  • 05.jpg
  • 06.jpg
  • 07.jpg
  • 08.jpg


Dr Jadwiga Daszykowska

KUL Stalowa Wola

 

STUDENCI O AUTORYTECIE NAUCZYCIELA AKADEMICKIEGO

The university students talk about academics' authority

 

Wstęp

W procesie dydaktyczno – wychowawczym realizowanym na każdym etapie edukacji nauczyciel odgrywa znaczącą rolę. Można postawić tezę, iż stosunek uczniów do nauczyciela rzutuje na ich podejście do wiedzy i do szkoły w ogóle. Niniejsze opracowanie jest próbą odpowiedzi na pytania: czym jest autorytet? oraz jakie są wyznaczniki autorytetu nauczyciela akademickiego? Autorka realizację tego zadania podjęła w oparciu o analizę literatury, dotychczasowych badań i opinii studentów.

 

Nauczyciel szkoły wyższej

Zgodnie z Ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005 nr 164 poz. 1365), nauczycielem akademickim jest nauczyciel pracujący w uczelni (szkole wyższej). Według art.108 ustawy, nauczycielami akademickimi są: pracownicy naukowo-dydaktyczni, pracownicy dydaktyczni, pracownicy naukowi, dyplomowani bibliotekarze oraz dyplomowani pracownicy dokumentacji i informacji naukowej.

Ustawa (art. 109, pkt 1.) wyraźnie precyzuje wymogi, które musi spełniać kandydat na nauczyciela akademickiego. Może nim zostać osoba, która:
1)      posiada kwalifikacje określone w ustawie;
2)      ma pełną zdolność do czynności prawnych;
3)      nie została ukarana prawomocnym wyrokiem sądowym za przestępstwo umyślne;
4)      nie została ukarana karą dyscyplinarną wymienioną w art. 140, ust.1, pkt 4;
5)      korzysta z pełni praw publicznych.
Do podstawowych obowiązków nauczycieli akademickich zgodnie z art. 111 ustawy (pkt. 1-5) należy – poza podnoszeniem kwalifikacji zawodowych, prowadzeniem badań naukowych* i uczestniczeniem w pracach organizacyjnych uczelni – kształcenie i wychowanie studentów.

Założenia ustawy odpowiadają współczesnej koncepcji podmiotowości akademickiej, która pozwala doszukiwać się zmian w funkcjach szkoły wyższej. Wśród zadań, jakie stawia przed szkolnictwem wyższym XXI wiek, jest przygotowanie studentów (przyszłych kadr) dla rozwoju kraju, w ramach pełnej integracji z Unią Europejską. Zadanie to określa zasady, których respektowania wymaga się od każdego nauczyciela akademickiego. Są nimi między innymi: zachowanie autonomii uprawiania nauki i dydaktyki, prezentowanie postawy otwartości i tolerancji, stosowanie się do kodeksu etyki zawodowej, utrwalonego w ciągu wielowiekowej tradycji uczelni polskich, służenie studentom pomocą i radą, zapewnienie wysokiej jakości procesu kształcenia i wychowania[1].

Wydaje się, iż do realizacji powyższych, niełatwych zadań przez nauczyciela akademickiego, konieczny jest jego autorytet, poparty gruntownym przygotowaniem i predyspozycjami oraz świadomością własnej roli zawodowej.

 

Autorytet nauczyciela – próba precyzacji pojęcia i wyznaczników

W refleksji edukacyjnej przyjęło się rozumienie autorytetu jako wzoru czy przymiotów i kompetencji nauczyciela, zwiększających możliwości jego oddziaływania wychowawczego i dydaktycznego na uczniów. Pedagodzy (pedeutolodzy), psycholodzy zgodnie twierdzą, iż nauczycielski autorytet jest zjawiskiem pożądanym w edukacji, jednak w literaturze przedmiotu brakuje zgodności w definiowaniu tego terminu.

Wyrażeniami potocznie wiązanymi z terminem autorytet są między innymi: znawca, mistrz, wzór, niekiedy dyktator, arbiter, wyrocznia, itp. Poprzez te określenia przypisuje się autorytetowi znaczenie, powagę, szacunek, zaufanie, przywództwo, itp. Określenie „autorytet” (z ang. „authority”) pochodzi od łac. wyrazu „auctoritas” oznaczającego radę, wolę, ważność, powagę moralną, wpływową osobę[2]. Według „Słownika Wyrazów Obcych” pojęcie autorytet posiada dwa znaczenia: pierwsze – oznacza ogólnie uznawaną czyjąś powagę, czyjś wpływ, czyjeś znaczenie, drugie – człowieka, instytucję, doktrynę, pismo, itp. cieszące się w jakiejś dziedzinie lub opinii pewnych ludzi szczególnym poważaniem, uznaniem[3].

Każdy nauczyciel posiada autorytet formalny, niejako zagwarantowany z racji piastowanego stanowiska. Wyznaczają go obowiązujące w szkole normy. Autorytet nieformalny, jest wynikiem jego ciężkiej pracy i starań. Nie wszyscy nauczyciele mogą cieszyć się jego posiadaniem. Autorytet formalny może stanowić punkt wyjścia do budowania autorytetu rzeczywistego, opartego na pozytywnej ocenie nauczyciela.

Według Cz. Banacha, nauczyciel z autorytetem powinien być wzorem, mieć pozytywny wpływ na grupę oraz wzbudzać szacunek. Na autorytet zdaniem autora składają się takie elementy, jak: cechy osobowości, zachowanie, sposoby przekazywania wiedzy, cechy charakteru[4]. Problem autorytetu nauczyciela na płaszczyźnie szkoły wyższej sygnalizuje M. Dudzikowa. Autorka przekonuje, iż szkoła wyższa, zawsze była i nadal stara się być ostoją autorytetu nauczyciela, miejscem jego tworzenia i pielęgnowania. Według autorki zadanie to nie jest łatwe, ponieważ ciągle ścierają się w tej kwestii różne stanowiska, które najogólniej można zaklasyfikować jako trzy opcje: liberalną, emancypacyjną i konserwatywną[5].

Opcja liberalna, która wyrosła z idei nieingerowania w rozwój dziecka, postrzega autorytet jako synonim autorytaryzmu. Z kolei opcja konserwatywna, według której nauczyciel jest rzecznikiem uczniów, stojącym na straży wartości niezmiennych, autorytet stawia na czołowym miejscu w edukacji. Zgodnie z opcją emancypacyjną, stanowiącą pośrednie stanowisko, pomiędzy liberalizmem i konserwatyzmem[6], autorytet wyraża się w tym, że nauczyciel chce i potrafi pomóc uczniowi w osiągnięciu krytycznej wiedzy o podstawowych strukturach społecznych, takich jak ekonomia, kraj, miejsce pracy i kultura masowa, aby takie instytucje mogły być otwarte na potencjalną transformację. Pedagodzy nie mogą porzucać własnego autorytetu, ale powinni go przekształcać w emancypacyjną praktykę[7].

Problem interpretacji autorytetu i jego wyznaczników jest złożony, przejawia się w różnych podejściach autorów[8]. F. Znaniecki wyróżnia role społeczne nauczyciela akademickiego: nauczyciel jako naukowiec, nauczyciel jako mistrz, nauczyciel jako pedagog[9]. Rolom tym odpowiadają trzy podstawowe filary autorytetu wymienione przez M. Śnieżyńskiego: wiedza merytoryczna, umiejętność jej przekazywania oraz cechy osobowościowe. Według autora autorytet to uznanie i szacunek[10].

W odniesieniu do nauczycieli akademickich M. Śnieżyński określa szczegółowe cechy, takie jak: szerokie horyzonty myślowe, wytyczanie nowych dróg w myśleniu i działaniu, duży dorobek naukowy, umiejętność inspirowania innych do podejmowania badań naukowych, doskonała znajomość warsztatu naukowego, mistrzostwo w organizowaniu działalności naukowej, uczciwość i rzetelność naukowa. Wśród pożądanych cech osobowościowych nauczyciela autor wymienia między innymi: prawość charakteru kształtowaną przez uczciwość, lojalność i odwagę w prezentowaniu własnych poglądów oraz tolerancję, sprawiedliwość, odpowiedzialność, a także życzliwość, poczucie humoru i postawę ku człowiekowi[11].

L. Haber w oparciu o badania przeprowadzone wśród studentów państwowych i prywatnych uczelni, wymienia cechy osobowościowe nauczyciela akademickiego, które są szczególnie ważne dla budowania jego autorytetu. Na ich podstawie autor ustalił, iż pożądanymi, a nawet niezbędnymi cechami konstytuującymi autorytet nauczyciela akademickiego (według wypowiedzi studentów, niezależnie od charakteru uczelni) są: profesjonalizm, komunikatywność, współpraca i obiektywizm, następnie wyrozumiałość (studenci uczelni państwowych) oraz zdyscyplinowanie (studenci uczelni niepaństwowych)[12].

Podobnie A. Rumiński wśród cech dobrego nauczyciela (za nauczycielami nauczycieli krakowskich uczelni) podaje między innymi: duży zasób wiedzy, zdolności dydaktyczne, konsekwencję i wymagalność, wysoki poziom moralny, łatwość w nawiązywaniu kontaktów; tolerancję, rzetelność, sumienność; twórczość intelektualną; miłość do swojej pracy, wysoką kulturę osobistą, uznanie, pogodę ducha i poczucie humoru. Respondenci wymieniają autorytet jako jedną z najważniejszych cech dobrego nauczyciela[13]. W. Ciczkowski na podstawie przeprowadzonych badań precyzuje wzorzec nauczyciela akademickiego[14]. We wzorcu tym wyszczególnia następujące wartości, które można interpretować jako wyznaczniki autorytetu nauczyciela:

1. Aspiracje perfekcjonistyczne (projektowanie perspektyw własnego rozwoju naukowego, dokonywanie wyborów moralnych, doskonalenie metod pracy dydaktycznej, poszukiwanie sposobów oddziaływania na motywację studentów, dbałość o treść i formę wypowiedzi ustnych i pisemnych, doskonalenie własnego stylu pracy dydaktycznej i naukowej, poszukiwanie sposobów rozwiązywania pojawiających się sytuacji konfliktowych, dbałość o wygląd zewnętrzny).

2. Otwartość (elastyczność) umysłu (poddawanie rewizji swoich poglądów, otwartość na nowe teorie, koncepcje, wiedzę, umiejętność doboru treści i form pracy zgodnych z oczekiwaniami studentów, dostosowanie tempa prowadzenia zajęć dydaktycznych do możliwości percepcyjnych studentów, wsłuchiwanie się w problemy studentów związane z nauką, ukazywanie możliwości ich rozwiązywania, umiejętność wskazywania studentom odniesień danej teorii do praktyki, gotowość do zmiany z zakresu i kierunku badań, jeśli zachodzi potrzeba, umiejętność integrowania wiedzy z różnych dyscyplin i subdyscyplin naukowych).

3. Dyscyplina wewnętrzna (zdolność do długotrwałego wysiłku, dzięki czemu osiąga się postęp we własnym rozwoju naukowym, podporządkowanie spraw mniej ważnych sprawom ważnym, ciągłe uaktualnianie wiedzy, dobre przygotowywanie się do zajęć dydaktycznych, punktualność, konsekwencja i obiektywizm w pracy dydaktycznej, umiejętność panowania nad emocjami).

4. Tolerancja (umiejętność szanowania opinii i poglądów, których się nie podziela, walka ze złem nie na podstawie surowych potępień czy nienawiści, lecz na podstawie przywiązania się do tego, co uważa się za słuszne, gotowość do porozumienia się w rozsądnych granicach, nie uleganie osobistym uprzedzeniom w stosunku do studentów, analizowanie propozycji i inicjatyw studentów, akceptacja samego siebie, wyrozumiałość dla różnic w efektach pracy studentów, wynikających z różnych możliwości intelektualnych i stopnia zainteresowania się danym przedmiotem akademickim).

5. Aktywność (podejmowanie czynności służących ulepszaniu warunków pracy, odejmowanie inicjatyw służących poprawie własnego statusu materialnego, uczestnictwo w badaniach naukowych prowadzonych w katedrze, zakładzie, opracowanie projektów badań własnych, uczestnictwo w różnych formach życia uczelni, utrzymywanie poprawnych relacji: nauczyciel akademicki - student, promowanie własnej uczelni, dbanie o jej prestiż, udział w seminariach, konferencjach naukowych, przygotowywanie publikacji naukowych).

6. Odwaga cywilna (wyrażanie własnych poglądów, przełamywanie utartych schematów procesu dydaktycznego, przeciwstawianie się pozornej identyfikacji ze szkołą naukową swojego Mistrza, umiejętność przyznawania się do błędów, porażek, umiejętność przyznawania się do niewiedzy na zadane pytanie, umiejętność przyznawania się do zmiany poglądów).

7. Uczciwość intelektualna (podążanie w swoim myśleniu do końca, bez względu na konsekwencje, do których dana myśl może doprowadzić, podejmowanie prób odpowiedzi na trudne pytania, podawanie informacji pewnych, sprawdzonych, otwartość na krytykę własnych i cudzych poglądów, oczekiwanie uzasadnień, a nie wyrażanie oburzeń, zgłaszanie wątpliwości co do prawdziwości określonych teorii, unikanie dociekania nieistotnych szczegółów w badaniach naukowych).

8. Odpowiedzialność za słowo (dotrzymywanie umów i obietnic, odpowiedzialność za prawdziwość i aktualność przekazywanej wiedzy, za interpretację doświadczeń na ćwiczeniach, prostowanie błędnie podanych informacji).

9. Uspołecznienie (interesowanie się zagadnieniami społecznymi, przezwyciężanie egocentryzmu, gotowość do niesienia pomocy innym, umiejętność współdziałania, przeciwstawianie się poniżaniu autorytetów moralnych).

10. Wrażliwość estetyczna, poczucie humoru (rozwijanie własnych zainteresowań kulturalnych, posiadanie dystansu do aktualnych wydarzeń w skali „makro”, unikanie przesadnej powagi, panowanie nad swymi złymi nastrojami (niedyspozycjami), posiadanie ogłady towarzyskiej)[15].

Trudnym wyzwaniem dla uczelni jest tworzenie warunków do właściwej interakcji pedagogicznej między nauczycielem i studentem. Tymczasem wydaje się, iż tylko nauczyciele posiadający autorytet stwarzają szansę na kształcenie o charakterze prospektywnym, w którym dominuje otwartość na wiedzę, twórczość oraz niepokój poznawczy. Nauczyciele ci pozwalają studentom dojrzewać do tożsamości przyszłych ról[16], w tym do stawania się autorytetami.

 

Autorytet nauczyciela akademickiego w opiniach studentów

Celem udzielenia odpowiedzi na pytania: czym jest autorytet i jakie są jego wyznaczniki?, podjęto badania sondażowe. Uznano, iż najlepszymi cenzorami i opiniodawcami w tej materii są sami studenci, mający bezpośredni kontakt z kadrą szkoły wyższej. Stąd w badaniach wzięło udział 86 osób studiujących na kierunku pielęgniarstwo w Uniwersytecie Rzeszowskim (72 kobiety i 14 mężczyzn).

Do zebrania danych użyto kwestionariusza ankiety (skonstruowano go w oparciu o częściowe wykorzystanie kwestionariusza ankiety J. Górniakiewicza „Szkoła w percepcji dzieci i młodzieży” oraz koncepcji osobowości nauczyciela autorstwa Cz. Banacha). W badaniu zastosowano technikę niedokończonych zdań.

Dla studentów autorytet oznaczał posiadanie przez osobę poważania (35%) i szacunku (48%), uznania (51% badanych) oraz zaufania (16%). Dla 10% badanych osoba z autorytetem stanowiła wzór do naśladowania*. Studenci porównali nauczyciela z autorytetem do: rodzica (35%), specjalisty (27%), przyjaciela (20%) i kolegi, koleżanki(18%).

Uzupełnieniem powyższych wypowiedzi jest zdanie niedokończone: „Wobec nauczyciela posiadającego autorytet…”, które badani uzupełniali, na przykład: „odczuwam sympatię”, „przejawiam szacunek”, „czuję podziw”, „mam uznanie”, „czuję respekt”, „chylę czoła”, itp.

Do pożądanych cech nauczyciela akademickiego w obrębie struktury poznawczej, wyrażającej się działaniami związanymi ze spostrzeganiem i rozumieniem studenta (według przyjętej koncepcji osobowości) zaliczyli: życzliwość, otwartość, sprawiedliwość, uprzejmość, opiekuńczość, tolerancyjność, empatyczność i bezpośredniość w kontaktach interpersonalnych (patrz. ryc. 2).

 

W zakresie struktury motywacyjnej osobowości nauczyciela szkoły wyższej (obejmującej system wartości, potrzeb i postaw) studenci wymieniali najczęściej: umiejętność przyznawania się do błędnych decyzji, konsekwencję i wysokie wymagania względem siebie i innych, rzetelność, wyrozumiałość, itp. (patrz ryc. 2).

Wśród cech nauczyciela, mieszczących się w ramach obszaru osobowości prakseologiczno-pedagogicznego, badani wymieniali cechy związane z jego działalnością dydaktyczną, wychowawczą i organizacyjną.

 

Do pożądanych cech dydaktycznych nauczyciela posiadającego autorytet badani zakwalifikowali: kompetencje merytoryczne i metodyczne, pasję i otwartość na nowości, kontaktowość, indywidualizację w nauczaniu oraz uwzględnianie potrzeb uczących się osób. Wymagania względem innych zdaniem studentów powinny u nauczyciela współwystępować wraz z wysokimi wymaganiami względem siebie (patrz ryc. 3).

 

Wśród cech nauczyciela akademickiego sprzyjających realizacji działań wychowawczych w opinii badanych znalazły się: na pierwszym miejscu autorytet, kolejno poczucie humoru i sprawiedliwe traktowanie studentów. Równie ważnymi cechami nauczyciela w jego pracy wychowawczej były: poważne traktowanie studentów (bez ośmieszania, obrażania, poniżania), wysoka kultura osobista, respektowanie zasady podmiotowości w edukacji, a także, życzliwość, konsekwencja, posiadanie dystansu względem samego siebie, niezawodność, zainteresowanie studentami, ich sukcesami i problemami (nie tylko edukacyjnymi, ale także osobistymi, życiowymi), itp. (patrz ryc. 4).

 

Studenci kierunku pielęgniarstwo do pożądanych właściwości zewnętrznych nauczyciela akademickiego zaliczyli między innymi: schludny, zadbany wygląd, uśmiech na twarzy, odpowiednią budowę ciała (wśród odpowiedzi często pojawiała się cecha: szczupły), stosowny i elegancki ubiór, posiadanie własnego stylu bycia, a także taktu, kultury dostrzeganej przez innych i ekspresji w zachowaniu (patrz ryc. 5).

W zdaniu niedokończonym: „Nauczyciel z autorytetem to…”, badani pisali między innymi: „mistrz”, „wzorzec”, „opiekun”, „fachowiec”, „ ideał”, „wielki człowiek”, itp. Jedna osoba napisała, iż nauczyciel z autorytetem, to „marzenie każdego studenta”.

Zdanie: „Dla mnie autorytetem jest (są)…”, studenci uzupełniali następująco: „rodzice”, „Jan Paweł II”, „babcia”, „ dziadek”, „nauczycielka ze szkoły średniej”, itp. Najwięcej osób wskazało na swoich rodziców (ok. 45%), Papieża Jana Pawła II (36%) i nauczycieli (19%, w tym 7% wskazało na jednego nauczyciela akademickiego).

 

Studenci potwierdzili w swoich wypowiedziach trudność bycia autorytetem, ale także wskazali na potrzebę autorytetów we współczesnym świecie. Aż 97% z nich chciałoby być postrzeganych przez swoje dzieci i pacjentów jako osoby z autorytetem.

 

Podsumowanie

Powyższe rozważania teoretyczne, jak i zaprezentowane wyniki badań własnych (i wielu autorów), miały na celu próbę wyjaśnienia, na czym polega i z czego wynika autorytet nauczyciela akademickiego. Wydaje się, iż w tej kwestii niepoprawne byłoby tworzenie gotowych recept. Zdaniem autorki niniejszego opracowania, (także nauczyciela akademickiego) postrzeganie autorytetu wynika z indywidualnych kryteriów wartościowania każdego człowieka. Z tej perspektywy proponuje, aby autorytetowi nauczyciela akademickiego przypisać wyjątkową osobistą wartość i usytuowanie społeczne wśród elementów osobowych szkoły wyższej*. Pozycja ta wynika bowiem z szacunku i poważania, jakie przejawiają względem autorytetu pozostałe podmioty (nauczyciele, studenci i inni pracownicy uczelni). Jest ona konsekwencją prezentowania innym przez osobę posiadającą autorytet, wartości, postaw i umiejętności, postrzeganych i akceptowanych wewnętrznie jako wyjątkowe, niekiedy nadzwyczajne, trudno osiągalne. Zatem zyskanie rzeczywistego autorytetu jest możliwe jedynie dzięki ciężkiej pracy nauczyciela.

„Nauczyciel z autorytetem to marzenie każdego studenta”[17]. Warto zastanowić się nad tym, w jaki sposób zadbać o poprawę kondycji nauczyciela i jak można zadanie to wykonać na etapie kształcenia przyszłych kadr. Uzasadnionym wydaje się wdrażanie w życie szkoły wyższej (szczególnie na kierunkach nauczycielskich) postulatu, o konieczności uświadamiania studentom zmian społecznych (w tym zmian w wymaganiach zawodowych), o potrzebie twórczego podejścia do ucznia i pracy, o przygotowaniu nauczycieli przewidujących, wyzwalających, potrafiących myśleć kategoriami przyszłościowymi, ukazaniu roli i wprowadzaniu w czyn idei kształcenia ustawicznego, wielowymiarowego, wreszcie o konieczności zmiany kryteriów doboru kandydatów do zawodu nauczycielskiego, którymi powinni być ludzie mądrzy, posiadający predyspozycje do pracy z drugim człowiekiem i gruntowne przygotowanie potwierdzone odpowiednimi kwalifikacjami zawodowymi. Naglącą sprawą jest także udoskonalenie systemu pomocy nauczycielom, na przykład w zakresie doradztwa i poradnictwa zawodowego.

 

Summary

An influential tutor is a necessary and demanded link at each level of education, also at university. This paper tries to settle what an authority is and what the determinants of academics' authority are, from the students' point of view.

 

Bibliografia

Autorytet nauczyciela. Encyklopedia Pedagogiczna. W. Pomykało [red.]. Warszawa 1998.

Banach Cz. Cechy osobowości nauczycieli. [w:] „Nowa Szkoła” 1995 nr 3.

Banach Cz. O kulturze pedagogicznej i etyce zawodu nauczyciela. [w:] „Dyrektor Szkoły” 1994 nr 6-7.

Barański Cz. Nauczyciel twórczy innowator? [w:] „Nowa Szkoła” 1995 nr 4.

Ciczkowski W. Wartości moralne nauczyciela akademickiego. [w:] Pedagogika Szkoły Wyższej” 1996 nr 7.

Denek K. O nowy kształt edukacji. Toruń 1998.

Derbich J. Studiowanie jako tworzenie samego siebie. [w:] Pedagogika Szkoły Wyższej” 1996 nr 7.

Dudzikowa M. Autorytet nauczyciela i edukacja. Trzy opcje. [w:] R. Kwiecińska, S. Kowal [red.] Edukacyjne drogi i bezdroża. Kraków 2002.

Dudzikowa M. Autorytet nauczyciela w opinii uczniów. [w:] „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 1995 nr 8.

Giroux H. A. Pedagogy and the politices of hope. Theory, culture and schooling (A critical Reader). Oxford 1997.

Goćkowski J. Autorytety świata uczonych. Warszawa 1984.

Haber L.H. Przedsiębiorczość jako parametr pozycji rynkowej nauczyciela akademickiego. [w:] „Pedagogika Szkoły Wyższej” 1996 nr 7

Karolczak-Biernacka B. Kondycja nauczyciela. [w:] „Edukacja i Dialog” 1996 nr 1.

Karta Krakowska, Gazeta Uczelniana Pracowników i Studentów WSP. Rzeszów 2000, nr 8.

Kuźma J. Nauczyciele przyszłej szkoły. Kraków 2001

Lejman A. Autorytet nauczycielki przedszkola. [w:] „Wychowanie w Przedszkolu” 1983 nr 7-8.

Rumiński A. Nauczyciel akademicki wobec wartości życiowych. [w:] Pedagogika Szkoły Wyższej” 1996 nr 7.

Słownik Wyrazów Obcych, B. Pakosz i inni [red]. Warszawa 1993.

Śnieżyński M. O autorytecie nauczyciela akademickiego. [w:] „Konspekt” 2000, nr 3

Zimny J. Współczesny model autorytetu nauczyciela. Sandomierz 2006.

 



* Pracownicy dydaktyczni są zwolnieni z prowadzenia prac naukowo-badawczych, swój czas pracy poświęcają w całości dydaktyce (zajęcia ze studentami) oraz związanymi z tym sprawami organizacyjnymi.

[1] Karta Krakowska. Gazeta Uczelniana Pracowników i Studentów WSP. Rzeszów, 2000, nr 8, s. 4-5.

[2] Zob. Autorytet nauczyciela. Encyklopedia Pedagogiczna. W. Pomykało [red.]. Warszawa 1998, s. 35.

[3] Słownik Wyrazów Obcych, B. Pakosz i inni [red]. Warszawa 1993, s. 88.

[4] Zob. Cz. Banach, Cechy osobowości nauczycieli. [w:] „Nowa Szkoła”1995 nr 3.

[5] M. Dudzikowa. Autorytet nauczyciela i edukacja. Trzy opcje. [w:] R. Kwiecińska, S. Kowal [red.]. Edukacyjne drogi i bezdroża. Kraków 2002, s. 85-86.

[6] Tamże, s. 98.

[7] H. A. Giroux. Pedagogy and the politices of hope. Theory, culture and schooling (A critical Reader). Oxford 1997.

[8] Zob. M. Dudzikowa. Autorytet nauczyciela w opinii uczniów. [w:] „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 1995 nr 8; A. Lejman. Autorytet nauczycielki przedszkola. [w:] „Wychowanie w Przedszkolu” 1983 nr 7-8;
Cz. Banach. O kulturze pedagogicznej i etyce zawodu nauczyciela. [w:] „Dyrektor Szkoły” 1994 nr 6-7; Cz. Barański. Nauczyciel twórczy innowator?. „Nowa Szkoła” 1995 nr 4; B. Karolczak-Biernacka. Kondycja nauczyciela. [w:] „Edukacja i Dialog” 1996 nr 1; K. Denek. O nowy kształt edukacji. Toruń 1998; J. Kuźma. Nauczyciele przyszłej szkoły. Kraków 2001; J. Zimny. Współczesny model autorytetu nauczyciela. Sandomierz 2006.

[9] Za: J. Goćkowski. Autorytety świata uczonych. Warszawa 1984.

[10] M. Śnieżyński. O autorytecie nauczyciela akademickiego. Konspekt (Pismo Akademii Pedagogicznej w Krakowie) 2000, nr 3, s. 5-8.

[11] Tamże.

[12] L. H. Haber. Przedsiębiorczość jako parametr pozycji rynkowej nauczyciela akademickiego. [w:] „Pedagogika Szkoły Wyższej” 1996 nr 7, s. 65-77.

[13] A. Rumiński. Nauczyciel akademicki wobec wartości życiowych. [w:] Pedagogika Szkoły Wyższej” 1996 nr 7, s. 81-92.

[14] W. Wiczkowski. Wartości moralne nauczyciela akademickiego. [w:] Pedagogika Szkoły Wyższej” 1996 nr 7, s. 158-162.

[15] W. Wiczkowski. Wartości moralne….., op. cit., s. 158-162.

[16] J. Derbich. Studiowanie jako tworzenie samego siebie. [w:] Pedagogika Szkoły Wyższej” 1996 nr 7, s. 117-126.

* Ze względu na możliwość udzielania wypowiedzi wielokrotnych, ich suma nie jest równa liczebności osób w badanej próbie (tj. 100%).

* Zdaniem K. Wenty, na system edukacyjny składają się: elementy osobowe, rzeczowe i formalne (nauczyciele akademiccy, studenci, obsługa administracyjna, regulacje prawne, baza materialna), zob. K. Wenta. Podmiotowość w dydaktyce akademickiej - oczekiwania i zagrożenia. [w:] „Pedagogika Szkoły Wyższej” 1996 nr 4, s. 43-58.

[17] Wypowiedź studentki w kwestionariuszu ankiety.